پایگاه اطلاع رسانی مرکز طبع و نشر قرآن جمهوری اسلامی ایران مصحف جمهوری اسلامی، قرآن، قران کریم، ایران مصحف، طبع، نشر

مرکز طبع و نشر قرآن جمهوری اسلامی ایران

ویژگی های علمی مصحف جمهوری اسلامی ایران


» کد خبر: 10099
» 18 شهریور 92 ساعت 09:48
خانه » اخبار
ویژگی های علمی مصحف جمهوری اسلامی ایران

مصحف اهدایی از سوی جمهوری اسلامی ایران به کشورهای عربی حوزه بیداری اسلامی، بر اساس نتایج بدست آمده از آخرین تحقیقات کتابخانه ای و میدانی انجام شده در مرکز طبع و نشر قرآن جمهوری اسلامی ایران است.
این تحقیقات در حوزه های مختلف مرتبط با کتابت قرآن کریم اعم از رسم، ضبط، سجدات، تقسیمات، سور مکی و مدنی و... بود و تحت اشراف شورای تحقیق و پژوهش مرکز، مرکب از اساتید برجسته علوم قرآنی اعم از: استاد محمد ابراهیم پور فرزیب، حجه الاسلام والمسلمین محمدرضا شهیدی پور، استاد عبدالرسول عبایی، استاد ابوالفضل علامی، استاد سید مهدی سیف، دکتر حمید رضا مستفید، دکتر کریم دولتی و استاد سید علی سرابی انجام شده است.

مهمترین ویژگی های مصحف مذکور به شرح زیر است:
الف) نگارش کلمات:
از دیرباز مسلمانان به منظور حفظ و صیانت قرآن کریم از هرگونه تحریف و تغییر، خود را به رعایت اصول و قواعد خاص مربوط به نگارش کلمات قرآن که برگرفته از مصاحف اولیه است ملتزم می دانستند؛ لذا اصل اولیه و مهم در اعتبار یک مصحف «رعایت اصول و ضوابط رسم المصحف» می باشد.
در مصاحف جمهوری اسلامی ایران و نیز مصحف اهدایی به کشورهای عربی حوزه بیداری اسلامی، رعایت «رسم المصحف» به عنوان اصل اولیه مدنظر قرار گرفته است؛ اما از آنجا که در نگارش برخی از کلمات قرآن کریم نقل های متفاوتی از سوی شیوخ رسم و علمای این علم وجود دارد، ملاک اختیار و انتخاب در این مصحف از سایر مصاحف معتبر و رایج امروزی، در برخی موارد متمایز است.
بدیهی است در مواردی که تنها یک نقل در خصوص نگارش کلمات وجود دارد، به همان شیوه منقول عمل شده است؛ مثلاً کلمه «لشایءٍ» (کهف:23) بنابر نقل شیوخ، در تمام مصـــاحف اولیــــه با یک الف زاید بعــد از حرف شین نگارش شده است. (دلیل الحیران، ص 152)؛ بنابراین در این مصحف نیز به همین صورت نگارش یافته است.

ملاک های انتخاب شیوه نگارش کلمات در این مصحف در مواردی که بیش از یک نقل وجود دارد به شرح زیر است:
1- تحمل قراءات: در این مصحف به قراءات مختلف کلمات توجه شده است و در کلماتی که چند نقل در مورد نگارش آنها وجود دارد، نقلی که بتواند قراءات دیگر آن کلمه را نیز در بر بگیرد انتخاب شده است؛ مثلاً کلمه «قل» (انبیاء: 4) به صورت «قال» و «قُل» خوانده می شود. از طرفی شیوخ نقل حذف و اثبات الف را در این کلمه نقل کرده اند؛ اگرچه اثبات الف در این کلمه موجب سهولت قرائت این کلمه (به روایت حفص) است؛ اما به دلیل اینکه نگارش این کلمه بتواند قرائت «قال» را نیز تحمل نماید، به حذف الف نوشته شده است.
2- توجه به نظائر کلمه: هماهنگی در نگارش کلمات قرآن، قرائت و آموزش آن را آسان تر خواهد کرد. به همین منظور در این مصحف سعی شده حتی المقدور این موضوع رعایت شود؛ به عنوان مثال در مورد کلمه «الصّئمین» (احزاب:35) اثبات الف بعد از صاد نیز نقل شده (مختصر التبیین، ج2، ص 58 و 59) اما از آنجا که کلمات مجاور آن در آیه 35 سوره احزاب (القنتین، الصّدقین، الصّبرین و...) فقط به حذف الف نقل شده، این کلمه نیز برای رعایت هماهنگی به حذف الف نوشته شده است.
3- رعایت اصل کلمه: در این مصحف سعی شده است کلمات حتی المقدور مطابق اصل کلمه که موجب سهولت در خواندن و یا فهم معنای آن می شود نگارش یابد؛ مثلاً در کلمه «سوء اتهما» (اعراف:22) از ابو داوود حذف و اثبات الف نقل شده (مختصر التبیین، ج3، ص 534) اما از آنجا که اصل در املای این کلمه با اثبات الف است، این کلمه به اثبات الف نوشته شده است.
به طور کلی در این مصحف سعی شده است که اولاً اصول و ضوابط رسم المصحف که در جهان اسلام مورد اتفاق علمای این فن است، رعایت شود. ثانیاً حتی المقدور کلمات به گونه ای نگارش یابد که موجب سهولت در خواندن و آموزش قرآن کریم باشد.

ب) علامت گذاری:
نگاهی به تاریخچه علامت گذاری، این موضوع را روشن می سازد که پیدایش علائم در خط مصحف به منظور صحت قرائت قرآن بوده است. البته این امر به مرور زمان دستخوش تغییرات بسیاری شده و مردم هر سرزمین بر اساس سلایق و نیازهای خود روش خاصی از علامت گذاری را به کار برده اند. امروزه یکی از شیوه های رایج در جهان اسلام شیوه ای است که در بسیاری از کشورهای عربی مانند سوریه، مصر و عربستان و در مصاحفی که در حال حاضر عموماً به خط عثمان طه مشهور است مورد استفاده قرار می گیرد. به دلیل همین شیوع، مرکز طبع و نشر قرآن جمهوری اسلامی ایران نیز بر آن شد تا مصحف اهدایی به کشورهای عربی را با همین شیوه و با اندکی تغییر تهیه و ارائه نماید.
لازم به ذکر است شیوه علامت گذاری که در داخل کشور توسط این مرکز تهیه و ترویج می شود شیوه کم علامت است که بر اساس تحقیقات انجام شده برای عموم فارسی زبانان موجب سهولت در قرائت می گردد.
در مصحف اهدایی، از همان علائمی که در شیوه ی مصری به کار رفته استفاده شده است اما به جهت سهولت در قرائت، دو ویژگی ذیل به آن اضافه شده است:
1- در ابتدای آیات و نیز بعد از علائم وقف، اگر عبارت با همزه وصل شروع شده باشد، تشخیص حرکت همزه وصل –حتی برای عرب زبانان- نیاز به آموزش دارد؛ لذا برای رفع این مشکل، حرکت همزه وصل در هنگام ابتدا به صورت ریز، رو یا زیر آن قرار داده شده است؛ البته فقط یک کلمه از این قاعده مستثنی است و آن کلمه «ائتونی» است که در حاشیه مصحف به قرائت صحیح این کلمه در حال ابتدا اشاره شده است.
2- هرگاه بعد از تنوین، همزه وصل آمده باشد، برای راهنمایی قاریان قرآن، تنوین به صورت نون مکسور کوچکی نوشته شده است.

ج) علائم و مواضع وقف:
شورای تحقیق مرکز طبع و نشر قرآن جمهوری اسلامی ایران، با تشکیل کمیسیون تخصصی وقف و ابتدا و برگزاری بیش از 110 جلسه کارشناسی و بررسی تمامی کتب و منابع تفسیر، وقف و ابتدا، اعراب قرآن و نیز مصاحف رایج، علائم و مواضع وقف در قرآن را بررسی و ضمن اعمال تغییراتی در مواضع وقف – نسبت به مصاحف رایج امروز – علائمی را به شرح زیر در مصاحف مورد استفاده قرار داده است:
- مـ : علامت وقف لازم
- قلی: علامت وقف جایزی که اولویت با وقف است
- ج: علامت وقف جایزی که وصل آن نیز جایز است.
- صلی: علامت وقف جایزی که اولویت با وصل است.
- ص: علامت وقف مرخص؛ یعنی وقفی که به دلیل طولانی بودن جمله و نبودن محل مناسب برای ابتدا از قبل، صورت می گیرد و به قاری این اجازه را ضرورتاً می دهد که از مابعد، ابتدا کند.
لازم به ذکر است که علامت وقف مرخص از ویژگی های این مصحف، نسبت به سایر مصاحف رایج امروزی است که برای سهولت قرائت وضع شده است.
همچنین در علائم و مواضع وقف این مصحف دو ویژگی دیگر به چشم می خورد که عبارت است از:
1- محدودیت استفاده از علامت «لا» فقط در 6 موضع
2- عدم استفاده از علامت وقف معانقه و ترجیح و علامت گذاری یکی از مواضع آن.

د) سجدات:
از آنجا که این مصحف برای عموم مسلمانان با مذاهب مختلف در نظر گرفته شده و در مواضع و احکام سجده های قرآن نزد ایشان اختلافاتی وجود دارد، در این مصحف تمام مواضع سجده نزد فرق مختلف، علامت گذاری شده و در حاشیه نیز با کلمه «سجده» به آن اشاره شده است؛ اما به دلیل اینکه چهار موضع از مواضع سجده، نزد امامیه واجب فوری است، در حاشیه مصحف کنار این مواضع، عبارت «سجدة واجبة عندالامامیة» ذکر شده است.

در پایان ذکر این نکته لازم است که در مرکز طبع و نشر قرآن کریم، تحقیقاتی در خصوص تقسیمات و نیز مکی یا مدنی بودن سور انجام شده است که به دلیل هماهنگی با سایر مصاحف رایج در جهان اسلام، تغییرات مربوطه در این مصحف اعمال نشده است.
امیدواریم مصحف مذکور موجبات انس عموم مسلمانان با این کتاب آسمانی و بهره مندی از معارف و مفاهیم بلند آن و زمینه ساز اتحاد امت اسلامی گردد.