پایگاه اطلاع رسانی مرکز طبع و نشر قرآن جمهوری اسلامی ایران مصحف جمهوری اسلامی، قرآن، قران کریم، ایران مصحف، طبع، نشر

مرکز طبع و نشر قرآن جمهوری اسلامی ایران

گفتگوی جمعه با حضور قائم مقام مرکز طبع و نشر قرآن جمهوری اسلامی


» کد خبر: 10101
» 12 مهر 92 ساعت 15:36
خانه » اخبار
گفتگوی جمعه با حضور قائم مقام مرکز طبع و نشر قرآن جمهوری اسلامی

به گــزارش واحد ارتباطات مرکـــز طبع و نشر قرآن جمهــوری اسلامی ایران، جناب آقای سید علی سرابی، (قائم مقــام مرکــز) روز جمعــــه مـــورخ 92/7/12 به مدت 20 دقیقه مهمان برنامه گفتگوی جمعه در اخبار ساعت 10 صبح شبکه قرآن و معارف سیما بود که علاوه بر معرفی مصاحف و محصولات اخیر مرکز، ویژگی های این کتب را تبیین نمود. مشروح کامل این گفتگو در ادامه می آید:

 

مجری: آقای سرابی سلام، صبحتان بخیر، خیلی خوش آمدید.

سرابی: سلام علیکم و رحمه الله، بنده هم خدمت جنابعالی و همکاران گرامی و بینندگان عزیز شبکه قرآن و معارف سیما عرض سلام و آرزوی قبولی طاعات و عباداتشان را در این روز جمعه دارم.

 

مجری: متشکر و ممنون؛ جناب آقای سرابی در رابطه با مصحف جمهوری اسلامی ایران می خواهیم بیشتر از شما بشنویم، می خواستیم ببینیم با قرآن های دیگری که در سطح کشور موجود هست چه فرقی می کند؟

سرابی: بله، همان طور که اشاره شد با توجه به تنوع رسم الخط و علامت گذاری در قرآن هایی که در جمهوری اسلامی چاپ می شده که این خودش نوعی تشطّط در امر آموزش قرآن و تسهیل آموزش قرآن و قرائت قرآن را ایجاد می کرد؛ در اوایل دهه هفتاد با تدبیر مقام معظم رهبری، مرکزی به نام مرکز طبع و نشر قرآن جمهوری اسلامی ایران تأسیس شد. حدود یک دهه در این مرکز مطالعات مختلفی چه در رابطه با خوشنویسی قرآن چه در رابطه با علامت گذاری قرآن و روش های آموزش قرآن و همچنین رسم الخط قرآن صورت گرفت که نهایتاً منتج به تولید مصحفی شد که به مصحف جمهوری اسلامی معروف شد. ویژگی های این مصحف، اولاً آسان بودن این مصحف برای آموزش مبتدیان است؛ یعنی علامت گذاری در این قرآن به نوعی هست که آموزش قرآن را برای مبتدیان بسیار آسان  و کوتاه مدت می کند؛ من بخواهم اشاره ای به مهمترین نکته در مورد این مصحف بکنم این است که این قرآن از علائم اضافی عاری هست؛ لذا به قرآن کم علامت معروف شده است که امروز قرآن هایی که در مدارس بین دانش آموزان توزیع می شود و متن آموزشی دانش آموزان هست، همین قرآن کم علامت است. در ارتباط با علامت گذاری نوعی هماهنگی بین کتابت و نگارش قرآن با آموزش زبان فارسی رعایت شده است، به نحوی که دانش آموز ما با همان سواد فارسی، به راحتی می تواند در کمترین زمان قرآن را هم فرا بگیرد و ما سعی کردیم در این قرآن از علائم اضافی ای که معمولاً با عث سردرگمی فرد مبتدی و مخصوصاً دانش آموزان می شود خودداری نمائیم.

در ارتباط با رسم الخط، همان طور که مستحضر هستید رسم الخط قرآن، در اکثر کشورهای اسلامی تابع رسم الخطی است که در صدر اسلام، قرآن با آن کتابت شده؛ منظورم از رسم الخط، نوع خط نیست که برخی از دوستان فکر می کنند. این موضوعِ نوع خط در بحث خوش نویسی مطرح می شود. منظور اسکلت کلمه یا روش نگارش کلمه است. برای مثال برای تقریب به ذهن مخاطبین عزیز عرض می کنم که مثلاً گاهی در قرآن کلمه « قال » بدون الف نوشته شده و روی حرف «ق» الف مقصوره گذاشته می شود؛ گاهی هم نه این « قال » به همراه « الف » نگارش می شود. این تفاوت در نگارش که آیا ما این کلمه را بدون « الف » بنویسیم و یا با « الف »، این را رسم الخط قرآن می گویند و اعتقاد بر این است در اکثر کشور های اسلامی که این رسم الخط باید همان رسم الخط صدر اسلامی باشد که با نظارت خود حضرت رسول (صلی الله علیه و آله وسلم) قرآن نگارش شده، این باید حفظ بشود. در بسیاری از کشور ها قائل به توقیفی بودن رسم الخط قرآن هستند؛ ما البته در جمهوری اسلامی تا قبل از پیروزی انقلاب و تا سال های قبل در ارتباط با رسم الخط محدودیت خاصی را قائل نمی شدیم اما به دلیل هماهنگی با سایر کشور های اسلامی، در رابطه با قرآن کریم که محور وحدت در جهان اسلام است، سیاست بر این شد که در قرآن های چاپ شده در کشور ما هم در تمام قرآن ها، این رسم الخط صدر اسلامی حتی الامکان رعایت بشود و ویژگی سومی که در قرآن جمهوری اسلامی وجود دارد از لحاظ نگارش و خوشنویسی هست که باز سعی شده که خط انتخابی نزدیک ترین خط به نیاز عمومی مردم و خط کاربردی امروزه باشد. به دلیل اینکه با توجه به انس اکثر مردم ما با مطبوعات و خطوط رایانه ای و خطوطی که سریع خواندنشان آسان است، کتابت قرآن با خطوطی که کار خواندن را مشکل می کند، خیلی شاید مقبولیت نداشته باشد. لذا ما ضمن بهره گیری از عیار هنری خطوط برجسته اسلامی مثل خط نسخ عربی و خط نسخ فارسی، با استفاده از امکانات کامپیوتری، دو نوع قلم رایانه ای را طراحی کردیم، یک قلم رایانه ای با خط نسخ فارسی، اقتباس شده از خط نسخ فارسی خط مرحوم میرزا احمد نیریزی و یک قلم رایانه ای هم با اقتباس از خط نسخ عربی عثمان طه هست که قرآن جمهوری اسلامی تا امروز عمدتاً با این خطوط نگارش شده و در اختیار علاقمندان قرار گرفته است. ما تقریباً هشتاد نوع قرآن را طراحی کردیم، قریب به بیست نوع ترجمه. ترجمه های مختلف زیر نویس، ترجمه مقابل، ترجمه به صورت L . قرآن همراه با شرح های مختلف، شرح های تفصیلی، در قطع های مختلف، کوچک ترین قطع که در واقع قطع پالتویی هست و معروف شد به قرآن همراه که برای استفاده دانشجویان و عموم مردم که می خواهند قرآن همراه داشته باشند؛ تا قطع های بزرگی که با خط درشت نگارش می شود برای کسانی که چشمانشان ضعیف تر هست، حدود هشتاد نوع قرآن تا امروز طراحی، چاپ و منتشر شده که تیراژ این قرآن ها در داخل و خارج از کشور، حدود بیست میلیون جلد رسیده است. همچنین برای کاربردی شدن این قرآن ها هیئت علمی مان، تحقیقاتی را نیز انجام داده اند.

برای نمونه یکی از قرآن هایی که الان هم داشتم توضیح می دادم، قرآنی هست به نام قرآن حکیم، که معروف شده است که همراه با شرح تفصیلی است که خط این قرآن هم همین خطی هست که عرض کردم. خط بسیار خلوتی هست که البته در این قرآن ترجمه را بصورت زیر نویس داریم که در بعضی از قرآن ها ترجمه، مقابل صفحه ی قرآن قرار می گیرد و با هجده ترجمه فارسی و چند ترجمه غیر فارسی (ترجمه انگلیسی، ترکی، پشتو و چند ترجمه دیگر) هم این قرآن به طبع رسیده و در کشورهای اسلامی توزیع شده است.

 

 

مجری: جناب آقای سرابی اگر امکان دارد در مورد قرآن های ویژه مناطق بیداری اسلامی هم مواردی را مطرح بفرمائید:

سرابی: همان طور که عرض شد در ارتباط با علامت گذاری قرآن، (همان فتحه و کسره و ضمه و ...) یک مقدار زیادی تابع نیازهای منطقه ای است. یعنی در بعضی از مناطق نیاز به این است که از علائم بیشتری استفاده شود چون زبان آن منطقه با زبان قرآن فاصله ی زیادی دارد؛ در بعضی از مناطق بعضی از علامت گذاری ها مرسوم و معمول هست که مردم با آن نوع علامت گذاری قرآن را یاد گرفته اند؛ فلذا ما سعی کرده ایم قرآن جمهوری اسلامی را در ویژگی علامت گذاری، مناسب با مناطق مختلف جهان اسلام طراحی کنیم. یعنی آن خط که رسم الخط قرآن است یک خط ثابتی است در تمام کشور ها؛ اما آن علامت گذاری می تواند در مناطق مختلف متفاوت باشد. مثلاً شما قرآن هایی که از عربستان به ایران می آید و یا از کشورهای عربی می آید، می بینید که مثلا در کلمه « قالوا » روی حرف «ق» یک فتحه گذاشته می شود که به همراه آن « الف » بعدی « آ » خوانده می شود. یا قبل از حرف «ی» کسره گذاشته می شود که این نوع علامت گذاری ای است که در کشورهای عربی مرسوم هست، که قرآن معروف به عثمان طه با همین روش علامت گذاری شده است.

اما مثلاً در شبه قاره هند نوع علامت گذاری متفاوت است مثلاً در همین کلمه « قالوا » روی حرف «و» که حرف مدی هم هست، علامت ساکن گذاشته می شود؛ که این باز ویژگی هایی است که در علامت گذاری آن منطقه رواج دارد. ما آن رسم الخط را ثابت نگه داشته ایم و علامت گذاری را مطابق با نیاز و آنچه که در آن منطقه مرسوم است، تغییر داده ایم  فلذا الآن اولین قرآنی که از این سری قرآن ها به چاپ رسیده، قرآنی است برای منطقه بیداری اسلامی و یا همان کشورهای عربی، که این قرآن اخیراً در دو ماه گذشته به چاپ رسیده و در حال توزیع در کشورهای عرب زبان اسلامی است و الآن دوستان ما قرآن ویژه شبه قاره هند را در دست دارند. این قرآن البته برای منطقه آسیای میانه و قفقاز و کشورهای استقلال یافته شوروی سابق طراحی شده است که ویژگی های منطقه خودمان را دارد که به خط نسخ فارسی طراحی شده که انشاء الله به زودی این قرآن ها هم توزیع خواهد شد.

 

 

مجری: در رابطه با هماهنگ سازی متون دینی (مثل نهج البلاغه، مفاتیح الجنان و صحیفه سجادیه) که در مرکز طبع و نشر صورت می گیرد، بفرمائید با چه هدفی است و اگر امکان دارد ویژگی های آن را هم توضیح بفرمائید؟

سرابی: بعضی از متون دینی، مورد استفاده عموم مردم هست؛ مثل کتاب شریف مفاتیح الجنان، صحیفه سجادیه و همچنین کتاب شریف نهج البلاغه. معمولاً عموم مردم از این کتاب ها استفاده می کنند و خواندن این کتاب ها هم مخصوصاً کتاب مفاتیح الجنان و صحیفه سجادیه، بر مبنای همان سواد قرآنی افراد صورت می گیرد. ما با توجه به اینکه بیش از یک دهه هست که مصحف جمهوری اسلامی و این رسم الخطی که معروف است به رسم الخط کم علامت و علامت گذاری خاصی که انجام شده، این را بین دانش آموزانمان ترویج دادیم و دانش آموزان ما از حدود پانزده سال پیش با این خط آشنا شدند و همچنین مردم ما با این نوع علامت گذاری آشنا شدند، طبعاً این خیلی جالب نیست که قرآن را با یک روش بخوانند و یک نوع علامت گذاری ببینند، بعد دیگر متون دینی را با یک نوع علامت گذاری دیگری. بنابراین ما یکسان سازی این متون را از لحاظ نگارش در دستور کار مرکز قرار دادیم و به منظور هم افزایی امر آموزش، این متون را با همین رویکرد اصلاح کردیم؛ البته این متون چاپ ها و نگارش های متعددی در سطح جامعه دارد، بعضاً به دلیل همین چاپ های متعدد و اینکه مثل قرآن نظارت محتوایی در صحت نگارش این متون وجود ندارد، به همین دلیل ما دیدیم در بسیاری از این چاپ ها اشکالات عدیده ای از لحاظ نگارشی وجود دارد و یک روش ثابتی در نگارش این ها بکار گرفته نشده است.

 

 

مجری: آیا امکان ندارد وزارت ارشاد، مجاب شود به گونه ای که این ممیزی را که شما می فرمائید انجام دهد و صحیفه سجادیه ای نداشته باشیم که هرکسی با آن علائمی که بعضاً وجود دارد چاپ کند؟

سرابی: مطلبی که فرمودید، ایده آل است. بایستی است اتفاق بیافتد. به هر حال متون دینی ما هم کلام معصومین (علیهم السلام) است که این ها باید حفظ شده و از اشتباه و اختلال در آن جلوگیری شود؛ منتها این ها نیازمند به یک عِدّه و عُدّه و سازوکار خودش هست. شما الان مشاهده می فرمائید که در ارتباط با قرآن که این اتفاق افتاده و بیش از دو دهه قبل نظارت محتوایی بر قرآن را در کشورمان داریم. به هر حال مشکلات مختلفی وجود دارد و هزینه های مختلفی بر ناشران بار می شود. این موضوع باید به صورت ساختاری سازماندهی شود و ممکن است مستلزم هزینه هایی باشد که این هزینه می بایست تأمین گردد؛ ولی همین طوری که فرمودید یک امر ضروری است.

 

 

دوستان ما تحقیقاتی را در مورد صحیفه سجادیه در مرکز طبع و نشر صورت دادند و بر اساس علامت گذاری کم علامت، حروف چینی در قطع پالتویی صورت گرفت، چون بسیاری از مردم علاقمند هستند که این ادعیه را به همراه داشته باشند؛ ویژگی دیگر این صحیفه، علامت گذاری علائم ترقیم این متن هست؛ یعنی از لحاظ نقطه و ویرگول، پاراگراف بندی و تمامی این مسائل را با ادبیات روز و ادبیات علمی روز تنظیم کردیم که افراد در خواندن این متون خیلی راحت هستند و می دانند که کجا باید وقف کنند و از کجا باید شروع کنند.

کتاب دیگر کتاب مفاتیح الجنان با ترجمه مرحوم استاد دشتی است که اخیراً به چاپ رسیده است؛ باز در این متن هم همین نکات و مسائل رعایت شده است و از لحاظ نگارشی هم در این متون، آئین نگارش روز زبان عربی هم مراعات شده است.

 

 

کتاب مفاتیح الجنان از لحاظ کیفیت چاپ هم بسیار اعلی چاپ شده؛ با کاغذ بسیار نازک که در آن با توجه به درشتی هم متن فارسی و هم متن عربی، حجم کمی را به خودش اختصاص داده است.

 

مجری: برای تهیه این کتب باید به کجا مراجعه شود؟

سرابی: این مجموعه در نمایشگاه قرآن ارائه شده است. الان هم از طریق سایت و نیز فروشگاه مرکز می توانند تهیه کنند. من لازم هست این نکته را عرض کنم این به هر حال یک دست آوردی است که نظام ما داشته است. یک مجموعه هیئت علمی بسیار توانمند در مرکز طبع و نشر، در رابطه با مسائل مختلف (قرآن و متون دینی) تحقیق می کنند؛ خصوصاً در مورد این دو سه کار اخیر از استاد علامی و استاد عبایی که از اساتید برجسته ادبیات عرب و معارف قرآنی هستند تشکر می کنم که کار کردند و این مجموعه حاصل شد و همچنین کارهای دیگری که این دوستان ما در هیأت علمی مرکز طبع و نشر قرآن جمهوری اسلامی انجام دادند از جمله شرح آیاتی که خدمتتان عرض کردم، که این شرح آیات هم برای عموم است و هم برای دانش آموزان و هم ویژه دانشجویان و ترجمه گروهی، که کارهای مختلفی را انجام دادند که بحمدالله ظرفیت بسیار خوبی را برای کشورمان ایجاد کردند.

 

مجری: لطفاً در ارتباط با دارالکتابه هم نکاتی را بفرمائید که فعالیت آن چه هست و همچنین در رابطه با تفسیر هایی که برای دانش آموزان و دانشجویان انجام دادید. اگر در رابطه با اقشار دیگری هم محصولاتی را عرضه کردید در مورد آن توضیحاتی را اشاره بفرمائید:

سرابی: تفسیر که به هر حال کار گسترده ای است. ما در واقع مجموعه های فشرده ای را به نام شرح همراه، برای قرآن تهیه کرده ایم که اشاره کردم، اولین آن قرآن حکیم بود که چندین سال است که با تیراژ میلیونی عرضه شده است تا مردم همانطور که قرآن می خوانند در کنار آن شرح مختصری را در کنارش داشته باشند. همین کار را هم ویژه دانش آموزان با ادبیات و مطالب مورد نیاز آنها تهیه شده است که ان شاء الله طی یکی دو ماه اخیر چاپ می شود و همین طور برای دانشجویان عزیزمان؛ باز مطالبی که از قرآن مورد نیاز دانشجویان ما هست، این مطالب به هر حال گزینش شده، در صفحه مقابل شرح داده شده است که امیدواریم مورد استفاده قرار بگیرد.

در ارتباط با دارالکتابه هم عرض بکنم، به هر حال یکی از محورهای فعالیت مرکز طبع و نشر، کتابت قرآن با خطوط فاخر فارسی از جمله نسخ فارسی و نسخ عربی می باشد و با توجه به اینکه نیاز بوده در این زمینه آموزش هایی را برای خوشنویسان جوانمان داشته باشیم، یک مجموعه ای را به نام « دارالکتابه قرآن جمهوری اسلامی » تأسیس کردیم که قریب به صد کاتب جوان از سطح کشور در این دالکتابه حضور دارند و زیر نظر اساتید برجسته ایرانی و غیر ایرانی آموزش دیده اند و توانمندی بسیار خوبی را احراز کردند که امیدواریم در آینده ما کتابت های زیبا و جذابی را که در سطح جهان اسلام قابل مطرح کردن باشد توسط این کاتبان عزیز جوان داشته باشیم که در واقع افتخارات جمهوری اسلامی در ارتباط با قرآن و خدمتگذاری به ساحت مقدس نورانی قرآن کریم کامل شود؛ ان شاء الله./پ.