وَ مَن اَظلَمُ مِمَّن مَنَعَ مَسٰجِدَ اللهِ اَن یُذکَرَ فیهَا اسمُهۥ وَ سَعیٰ فی خَرابِهآۚ اُولئِکَ ما کانَ لَهُم اَن یَدخُلوهآ اِلّا خآئِفینَۚ لَهُم فِی الدُّنیا خِزیٌ وَ لَهُم فِی الأخِرَةِ عَذابٌ عَظیمٌ (بقره/114)
معرفی نسخه (تصویر مربوط به مطالب آیه 114 سوره مبارکه بقره)
شماره نسخه: Ahlwardt 302
✓ محل نگهداری: کتابخانه ایالتی برلین
✓ نوع خط: کوفی تحولیافته یا سبک نوین بر اساس دستهبندی فرانسوا دروش
✓ تعداد برگها: 266 برگ
✓ ابعاد برگها: 110*150 میلیمتر
✓ جنس برگها: پوست
✓ تعداد سطور در هر صفحه: 17 سطر
✓ نشان پایان آیات: ندارد.
✓ علامت تخمیس: حرف هاء کوفی طلایی رنگ.
✓ علامت تعشیر: یک دایره طلاییرنگ در متن که در میان آن، تعداد آیات بر اساس حساب ابجد نوشته شده به همراه یک شمسه در حاشیه که با ترکیبی از رنگهای طلا، سبز و قرمز، تزیین و تعداد آیات به حروف در میان آن نوشته شده است.
✓ نقط الاعجام: تمام حروف در این نسخه نقطهگذاری شدهاند.
✓ روش علامتگذاری:
← استفاده از نقاط قرمزرنگ مدوّر به شیوه ابوالاسود
← استفاده از علائم ساکن، همزه، تشدید، مد با رنگ سبز و شیوه خلیل بن احمد
✓ نام سور و تعداد آیات: نام سوره به همراه تعداد آیات به خط کوفی و به قلم زر، مابین سورهها به همراه یک ترنج ساده طلایی در حاشیه، کتابت شده است.
- برای نشاندادن مواضع وقف از یک دایره طلایی استفاده شده که بعدا دور آن یک خط مشکی به شکل گلابی کشیده شده است.
- متن قرآن از حیث رسم و هجای کلمات، معمولا از قواعد علم رسم المصحف تبعیت میکند.
نکات لغوی-ادبی (بقره/114)
اَظلَمُ: ظالمتر.
مِمَّن: مِن مَن، از کسی که.
مَنَعَ: ممانعت کند، جلوگیری کند.
اَن یُذکَرَ فیهَا اسمُه: که نام او در آن یاد شود.
«مِن» در تقدیر است، یعنی «مِن اَن یُذکَرَ».
خَرابِها: خراب کردنش.
ظاهراً «خراب» به معنی تخریب است؛ مثل: «سلام» به معنای تسلیم و «کلام» به معنای تکلیم.
ما کانَ لَهُم: برای آنها سزاوار نیست، برای آنها جایز نیست.
تعبیر «ما کانَ لِفُلانٍ اَن یَفعَلَ کَذا» به معنای سزاوار نبودن است و گاه کنایه از محال یا حرام بودن است. شاید در اینجا برای بیان وظیفه مسلمانان باشد، یعنی برای مسلمانان جایز نیست بهگونهای رفتار کنند که آنها بتوانند در مساجد بهراحتی هر کاری بخواهند انجام دهند.
خآئِفینَ: درحالیکه میترسند.
خِزیٌ: خواری و رسوایی
منبع: در محضر قرآن کریم، ج1، ص55
وَمَن اَظلَمُ مِمَّن مَنَعَ مَسٰجِدَ اللهِ اَن یُذکَرَ فیهَا اسمُه وَسَعیٰ فی خَرابِهآ اُولـٰٓئِکَ ما کانَ لَهُم اَن یَدخُلوهآ اِلّا خآئِفینَ لَهُم فِی الدُّنیا خِزیٌ وَلَهُم فِی الـٔاخِرَةِ عَذابٌ عَظیمٌ (بقره/114)
چه کسی ستمکارتر است از آن که از یادکرد نام خدا در مساجد جلوگیری کند و در خرابکردن آنها بکوشد؟ چنین کسانی حق ندارند وارد مساجد شوند؛ جز با ترس و وحشت. بهره ایشان در دنیا، فقط خواری و رسوایی است، و در آخرت، فقط عذاب بزرگی خواهند داشت.
این آیه درباره کفار و مشرکان قریش نازل شده که مانع نماز خواندن مسلمانان در مسجد الحرام و اطراف کعبه میشدند. البته مفهوم آیه، وسیع و گسترده است و به زمان و مکان معینی محدود نمیشود؛ همانند سایر آیاتی که در شرایط خاصی نازل شده و حکم آن در همه قرون ثابت است.
بنابراین هر کس و هر گروه که بهنوعی در تخریب مساجد الهی بکوشد یا مانع از آن شود که نام خدا در آنجا برده شود یا عبادت او در آنجا انجام گیرد، مشمول همان رسوایی و همان عذاب عظیم مذکور در آیه است.
← توجه به این نکته نیز لازم است که جلوگیری از ورود به مسجد و ذکر نام پروردگار و کوشش در تخریب مسجد، تنها به این نیست که ساختمان آن را با بیل و کلنگ ویران کنند؛ بلکه هر عملی که نتیجه آن، از رونق افتادن مسجد باشد، مشمول همین حکم است. همچنین است آنچه باعث شود که مردم از یاد خدا غافل گردند.
منبع: قرآن حکیم (ویژه عموم مردم)، ص18
نکات نگارشی و علامتگذاری (بقره/114)
«مَسٰجِدَ»:
واژه «مسٰجد» و «المسٰجد» بر اساس علم رسم المصحف، در سراسر قرآن کریم به حذف الف بعد از سین باید نگاشته شود، اما در مصاحف مختلف به دو شیوه حذف یا اثبات نگارش شده است:
حذف الف و درج الف کوتاه بر حرف «س»: مصحف امیری، مصحف مدینه، مصحف الجزایر، مصحف لیبی و مصحف کمعلامت مرکز طبع و نشر قرآن کریم
اثبات الف: مصحف ترکیه، مصاحف ایرانی قدیم.
وجه اثبات الف، مخالف قواعد رسم المصحف است.
«خآئِفینَ»:
واژه «خآئِفین» در دو حوزه رسم و ضبط قابل بررسی است:
حوزه رسم:
بر اساس علم رسم المصحف، تمامی واژگان جمع سالم، اعم از مذکر و مؤنث در سراسر قرآن کریم، به حذف الف نگاشته میشوند غیر از واژگانی که پس از الف، همزه یا سکون (تشدید) قرار گرفته باشد که در این صورت، الف درج خواهد شد، مانند: «خائِفین» و «ضالّین».
حوزه ضبط:
اختلاف ضبط در این واژه بر اساس محل قرار گرفتن همزه و حرکت کسره نسبت به دندانه به شرح زیر است:
همزه و حرکت کسره زیر دندانه: مصحف امیری، مصحف مدینه، مصحف الجزایر، مصحف هندی و مصحف لیبی
همزه بالای دندانه و حرکت کسره زیر دندانه: مصحف ترکیه، مصحف کمعلامت مرکز طبع و نشر قرآن کریم
برای آشنایی بیشتر با انواع ضبط عبارات در مصاحف مختلف کشورهای اسلامی، میتوانید به دانشنامه قرائت و کتابت قرآن کریم مرکز طبع و نشر قرآن مراجعه کنید.
