وَاِذ یَرفَعُ اِبرٰهیمُ القَواعِدَ مِنَ البَیتِ وَاِسمٰعیلُ رَبَّنا تَقَبَّل مِنّآ اِنَّکَ اَنتَ السَّمیعُ العَلیمُ (127) رَبَّنا وَاجعَلنا مُسلِمَینِ لَکَ وَمِن ذُرِّیَّتِنآ اُمَّةً مُسلِمَةً لَکَ وَاَرِنا مَناسِکَنا وَتُب عَلَینآ اِنَّکَ اَنتَ التَّوّابُ الرَّحیمُ (128) (بقره/127 و 128)
معرفی نسخه (تصویر مربوط به مطالب آیه 127-128 سوره مبارکه بقره)
شماره نسخه: arabe331
✓ محل نگهداری: کتابخانه ملی فرانسه
✓ نوع خط: #حجازی، البته دروش آن را در رده کوفی B.Ia قرار میدهد.
✓ تعداد برگها: 59 برگ
✓ ابعاد برگها: 348*413 میلیمتر
✓ جنس برگها: پوست
✓ تعداد سطور: 19 سطر
✓ نشان پایان آیات: شش نقطه مستطیلی مورب که بهصورت مثلث، در کنار هم قرار گرفتهاند.
✓ علامت تخمیس: ندارد
✓ علامت تعشیر: یک دایره ساده که تعداد آیات بر اساس حروف ابجد در میان آن نوشته شده است.
✓ نقط الاعجام: برخی از حروف معجمه مانند: «یاء، باء، تاء، ثاء و نون» در این نسخه، نقطهگذاری شدهاند.
✓ ضبط المصحف: در این نسخه نقط الاعراب وجود ندارد.
✓ نام سوره و تعداد آیات: نام سوره مانند برخی دیگر از مصاحف حجازی در پایان سوره نوشته شده است. به عنوان مثال «هذه ختمه سوره الاعراف» در پایان آن نوشته شده است.
- در شیوه نگارش کلمات این مصحف، تفاوتهایی با قرآنهای امروزی مشاهده میشود، ولی بیشتر کلمات بر اساس رسم المصحف نوشته شدهاند.
- معمولا بین سورهها یک سطر فضای خالی بدون هیچ تذهیب یا نشان تزیینی وجود دارد.
برای مشاهده تصاویر این نسخه میتوانید اینجا کلیک نمایید.
نکات لغوی ادبی (بقره/ 127 و 128)
یَرفَعُ: بالا میبرد.
هرچند «یَرفَعُ» فعل مضارع است ولی چون قبل از آن «اِذ» واقع شده -که مختص زمان ماضی است- زمان این فعل، ماضی استمراری خواهد بود.
القَواعِدَ: پایهها، جمع قاعده.
مِنَ البَیتِ: از خانه.
ظاهراً حال و متعلق به محذوف است، که در این فرض، «مِن»، «بعضیه» خواهد بود، یعنی: پایههایی که بخشی از خانه بودند.
رَبَّنا: [در حالی که میگفتند:] رَبَّنا.
اِنَّکَ اَنتَ السَّمیعُ العَلیمُ: شاید «سمیع» در اینجا به معنای اجابتکننده باشد؛ الف و لام در خبر (السَّمیعُ)، حصر را میفهماند.
مُسلِمَینِ: مثنای مُسلِم: مطیع محض، یا مخلص و خالصکننده و ممکن است مفعولش محذوف باشد، یعنی: مُسلِمَینِ وُجوهَنا لَکَ.
مِن ذُرِّیَّتِنا: از بین فرزندان و نسل ما.
اَرِنا: اَرِ: نشان بده [فعل امر از اَریٰ، یُری] + نا: به ما.
مَناسِکَنا: وظایف عبادیمان.
تُب عَلَینا: ما را مورد لطف خود قرار ده.
منبع: در محضر قرآن کریم، ج1، ص60
اشاره روایی (بقره/127 و 128)
عَن مُعاوِیَّةَ بنِ عَمّارٍ: سَاَلتُ اَباعَبدِاللهِ (ع) عَنِ الحِجرِ اَمِنَ البَیتِ هُوَ اَو فیهِ شَیءٌ مِنَ البَیتِ؟ فَقالَ: لا! وَلا قُلامَةُ ظُفُرٍ وَلٰکِن اِسماعیلُ دَفَنَ اُمَّه فیهِ فَکَرِهَ اَن توطَاَ فَحَجَّرَ عَلَیهِ حِجرًا وَفیهِ قُبورُ اَنبِیاء.
معاویة بن عمّار: از امام صادق (ع) پرسیدم: آیا حجر اسماعیل (ع) جزء خانه کعبه محسوب میشود یا قسمتی از آن، جزء خانه کعبه است؟ آن حضرت پاسخ دادند: نه! حتّی به اندازه یک سر ناخن هم به خانه کعبه ربطی ندارد، بلکه اسماعیل (ع) مادرش را در آن محوّطه دفن کرد و چون بر او ناگوار بود که قبر مادرش لگدکوب شود، روی تربت مادرش را سنگچین کرد. آن محوّطه، مدفن چند تن از انبیاست.
منبع: کافی، ج4، ص210
...وَاَرِنا مَناسِکَنا وَتُب عَلَینآ... (بقره/128)
...آداب عبادت (و حج) ما را به ما بیاموز و به ما لطف و عنایت فرما...
وَاَرِنا مَناسِکَنا...
در تفسیر این جمله از آیه که میفرماید: «آداب عبادت (و حج) ما را به ما بیاموز»، دو نظر بیشتر جلب توجه میکند: یکم اینکه مراد از مناسک در آیه، مناسک و آداب حج است؛ یعنی حضرت ابراهیم و حضرت اسماعیل علیهماالسلام پس از آنکه خانه خدا را بنا کردند، از خدا تقاضا کردند که شیوه حج خانهاش را به آنها یاد دهد. دوم اینکه مراد از مناسک، همهی وظایف دینی و اعمال عبادی است؛ یعنی آن دو بزرگوار از خدا میخواهند که شیوه عبادت و بندگی خود را به آنها یاد دهد تا آنها به روشی که خدا میپسندد، او را عبادت کنند.
وَتُب عَلَینآ...
در توضیح این جمله از آیه که میفرماید: «و به ما لطف و عنایت فرما»، گفته شده که حضرت ابراهیم و حضرت اسماعیل علیهماالسلام گناهی نکرده بودند که از آن توبه و استغفار کنند؛ اما بندگان مقرب خدا به هر مقامی که میرسند، خود را در پیشگاه خداوند، کوچک و ذلیل و مقصر میدانند و خویش را در برابر لطف بزرگی که خدا در حق آنان روا داشته، شرمنده میبینند. چنانکه از پیامبر (ص) نقل شده است: «خدایا، چنان که سزاوار توست، تو را نشناختیم و چنان که شایسته توست، تو را نپرستیدیم.»
منبع: قرآن حکیم (ویژه عموم مردم)، ص20.
اصل کلی در مورد رسم واژگان غیرعربی در سراسر قرآن کریم:
بر اساس علم رسم المصحف، تمامی نامهای اعجمی بهکاررفته در قرآن از جمله: ابرٰهیم، اسمٰعیل، اسحٰق، هٰرون، عمرٰن و لقمٰن در همه مصاحف به حذف الف نوشته شدهاند؛ اما نامهایی مانند طالوت، جالوت، یاجوج و ماجوج که در عربی به کار میروند، به اثبات الف نگارش شدهاند. باید توجه داشت حکم حذف الف در چهار واژه سُلَیمٰن، صٰلِح، مٰلِک و خٰلِد با وجودی که غیراعجمی هستند بهخاطر کثرت استعمال نیز جاری است.
رسم چهار نام هاروت، ماروت، هامان و قارون در اثبات الف یا حذف آن مختلف است؛ اما اکثر مصاحف، آنها را به اثبات الف نگاشتهاند. مصحف کمعلامت مرکز طبع و نشر قرآن کریم نیز بنا به قول اکثر، این چهار نام را به اثبات الف نگاشته است.
برای آشنایی بیشتر با انواع ضبط عبارات در مصاحف مختلف کشورهای اسلامی، میتوانید به دانشنامه قرائت و کتابت قرآن کریم مرکز طبع و نشر قرآن مراجعه کنید.
