اَم کُنتُم شُهَدآءَ اِذ حَضَرَ یَعقوبَ المَوتُ اِذ قالَ لِبَنیهِ ما تَعبُدونَ مِن بَعدی قالوا نَعبُدُ اِلٰهَکَ وَاِلٰهَ ءابآئِکَ اِبرٰهیمَ وَاِسمٰعیلَ وَاِسحٰقَ اِلٰهًا واحِدًا وَنَحنُ لَه مُسلِمونَ (بقره/133)
معرفی نسخه (تصویر مربوط به مطالب آیه 133 سوره مبارکه بقره)
شماره نسخه: Emanet 12
محل نگهداری: موزه توپقاپی استانبول
نوع خط: کوفی C.III بر اساس دستهبندی فرانسوا دروش
تعداد برگها: 35 برگ
ابعاد برگها: 210*265 میلیمتر
جنس برگها: پوست
تعداد سطور در هر صفحه: 15 سطر
نشان پایان آیات: چند نقطه مستطیل
علامت تخمیس: حرف هاء بر اساس حساب ابجد
علامت تعشیر: یک دایره مذهّب و منقّش
نقط الاعجام: بسیاری از حروف در این نسخه دارای نقطه مستطیل است.
روش علامتگذاری: استفاده از نقاط قرمز مدوّر به شیوه ابوالاسود
- در شیوه نگارش کلمات این مصحف، تطابق زیادی با قواعد رسمالمصحف وجود دارد.
- نکته قابل توجه در این صفحه از نسخه، نگارش کلمه «ابراهیم» به حذف الف و اثبات یاء است. همچنین اسماء اعجمی مانند «اسحاق و اسماعیل» نیز به حذف الف نوشته شدهاند.
نکات لغوی-ادبی (بقره/133)
اَم: مطلب دیگر، آیا...
منقطعه است، نه متصله.
شُهَدآءَ: جمع شهید: حاضر؛
یعنی شما یهودیان در آن زمان نبودید، پس چگونه ادعا میکنید که یعقوب، فرزندانش را به یهودی بودن سفارش کرده است؟
حَضَرَ یَعقوبَ المَوتُ: مرگ به سراغ یعقوب آمد و نزد او حاضر شد.
اِلـٰهًا واحِدًا: یعنی یک خدا را
منبع: در محضر قرآن کریم، ج1، ص61
اشاره روایی (بقره/133)
عَن مُفَضَّلِ بنِ عُمَرَ: سَاَلتُ سَیِّدِیَ الصّادِقَ (ع)... یا سَیِّدی وَمَولایَ وَالدّینُ الَّذی فی آبائِهٖ اِبراهیمَ وَنوحٍ وَموسیٰ وَعیسیٰ وَمُحَمَّدٍ (ص) هُوَ الاِسلامُ؟ قالَ: نَعَم یا مُفَضَّلُ! هُوَ الاِسلامُ لا غَیرُ. قُلتُ: یا مَولایَ! اَتَجِدُه فی کِتابِ اللهِ؟ قالَ: نَعَم! مِن اَوَّلِهٖ اِلیٰ آخِرِهٖ وَمِنهُ هٰذِهِ الآیَةُ... «اَم کُنتُم شُهَداءَ اِذ حَضَرَ یَعقوبَ المَوتُ» اِلیٰ قَولِهٖ «وَنَحنُ لَه مُسلِمونَ».
مفضّل بن عمر: از سرورم امام صادق (ع) پرسیدم... ای سرور و آقای من! آیا دینی که پدران او ابراهیم، نوح، موسی، عیسی و محمّد (ص) داشتند، همان دین اسلام بود؟ فرمودند: آری ای مفضّل! همین دین اسلام بود، نه غیر آن. عرض کردم: دلیلی از قرآن بر این مطلب دارید؟ فرمودند: آری! از اوّل تا آخر قرآن پر از دلیل است؛ از جمله این آیه: ...«آیا هنگامیکه مرگ یعقوب فرارسید، شما حاضر بودید؟» تا آنجا که فرمود: «و ما تسلیم او هستیم».
منبع: بحارالانوار، ج53، ص5
اَم کُنتُم شُهَدآءَ اِذ حَضَرَ یَعقوبَ المَوتُ اِذ قالَ لِبَنیهِ ما تَعبُدونَ مِن بَعدی قالوا نَعبُدُ اِلٰهَکَ وَاِلٰهَ ءابآئِکَ اِبرٰهیمَ وَاِسمٰعیلَ وَاِسحٰقَ اِلٰهًا واحِدًا وَنَحنُ لَه مُسلِمونَ (بقره/133)
آیا هنگامی که مرگ یعقوب فرا رسید شما حاضر بودید؟ (پس به چه دلیل میگویید که یعقوب، فرزندانش را به یهودیت سفارش کرد؛ در حالی که) در آن زمان به فرزندانش گفت: «پس از من، چه چیزی را میپرستید؟» گفتند: «خدای تو و خدای نیاکانت ابراهیم، اسماعیل و اسحاق را میپرستیم که خدایی یگانه است و ما تسلیم او هستیم.»
پاسخ خداوند به ادعای بیاساس یهود:
این آیه شریفه در پاسخ به ادعای بیاساس یهودیان نازل شده است چراکه یهود مىگفتند: یعقوب هنگام مرگ، فرزندان خود را به یهودیت توصیه کرده است. بنابراین منظور خداوند این است: شما اهل کتاب در آن وقت حضور نداشتید، در این صورت مطالب بىاساس و باطل را بر پیغمبران من نسبت ندهید و آنها را به یهودیت و نصرانیت متهم نسازید؛ زیرا من پیغمبر خود را جز به شریعت پاک و توحید مبعوث ننمودهام.
منبع: مجمعالبیان، ج1، ص400
نکات نگارشی و علامتگذاری (بقره/133)
«اِلٰهَکَ ، اِلٰهَ و اِلٰهًا »:
بر اساس آرای دانشمندان علم رسمالمصحف، الف بعد از لام در کلمه «اِلٰه»، در همه مواضع آن در قرآن حذف میشود، همچنین همه مصاحف بالاتفاق الف را در این کلمه حذف نموده و در این موضوع، اختلافی در مصاحف دیده نمیشود.
درباره شیوه نگارش کلمات «ابراهیم، اسماعیل و اسحاق» در آیات گذشته توضیحاتی ارائه شده و علاقمندان میتوانند به مطالب روزهای گذشته مراجعه کنند.
«واحِدًا»:
در خصوص رسم واژه «واحِدًا» بین علما اختلاف نظر وجود دارد:
بو داود سلیمان بن نجاح این کلمه را به حذف الف بعد از واو نقل کرده و بر این اساس در مصاحفی مانند مصحف امیری و مصحف مدینه، به حذف الف نوشته شده است،
اما در مقابل بر اساس آرای ابو عمرو دانی این کلمه به اثبات الف بعد از واو نوشته شده و بر همین اساس، مصاحفی مانند: مصحف شبه قاره هند، مصحف لیبی و مصحف کمعلامت مرکز طبع و نشر قرآن کریم به اثبات الف نوشته شده است.
برای آشنایی بیشتر با انواع رسم و ضبط عبارات در مصاحف مختلف کشورهای اسلامی، میتوانید به دانشنامه قرائت و کتابت قرآن کریم مرکز طبع و نشر قرآن مراجعه فرمایید.
