وَمِن حَیثُ خَرَجتَ فَوَلِّ وَجهَکَ شَطرَ المَسجِدِ الحَرامِ وَحَیثُ ما کُنتُم فَوَلّوا وُجوهَکُم شَطرَه لِئَلّا یَکونَ لِلنّاسِ عَلَیکُم حُجَّةٌ اِلَّا الَّذینَ ظَلَموا مِنهُم فَلا تَخشَوهُم وَاخشَونی وَلِاُتِمَّ نِعمَتی عَلَیکُم وَلَعَلَّکُم تَهتَدونَ (بقره/150)
معرفی نسخه (تصویر مربوط به مطالب آیه 150 سوره مبارکه بقره)
شماره نسخه: AKM 248
محل نگهداری: موزه آقاخان، تورنتو
نوع خط: کوفی D، بر اساس طبقهبندی فرانسوا دروش
تعداد برگها: 1 برگ
ابعاد هر برگ: 285*353 میلیمتر
جنس برگ: پوست
تعداد سطور در هر صفحه: 15 سطر
نشان پایان آیات: یک دایره تزیینی که در اصل، طلایی بوده و بعدها پاک شده است.
علامت تخمیس: با توجه به محدود بودن صفحات، علامتی یافت نشد.
علامت تعشیر: یک دایره طلایی در متن مصحف که در میان آن، شماره آیه بر اساس حساب ابجد نوشته شده است و در حاشیه نیز یک شمسه منقّش رسم شده که بعدها پاک شده است.
نقط الاعجام: بیشتر حروف، فاقد نقطه بوده؛ ولی بعضی از حروف مانند «ش» نقطهدار هستند.
علامتگذاری: نسخه فاقد هرگونه علامت چه به شیوه ابوالاسود و چه به شیوه خلیل بن احمد است.
- این نسخه معروف به قرآن آبی میباشد و علت این نامگذاری رنگ پوستی است که قرآن روی آن کتابت شده است. ویژگی دیگر، مرکب طلاست که برای کتابت از آن استفاده شده و در نوع خود نیز کمنظیر است.
- درباره خاستگاه جغرافیایی این نسخه نیز احتمالاتی وجود دارد، برخی آن را متعلق به عراق دوره عباسی، برخی نیز متعلق به شمال آفریقا در دوره فاطمی میدانند؛ ولی به طور قطع نمیتوان نتیجه گرفت و نیازمند بررسی بیشتری است.
در حال حاضر حدود 130 برگ از این قرآن شناخته شده است که میتوانید فهرست و ویژگی آنها را در اینجا ببینید.
نکات لغوی-ادبی (بقره/150)
لِئَلّا: لِ + اَن + لا.
النّاس: مردم، [در اینجا] مشرکین و یهود.
حُجَّةٌ: دلیل و برهان باطل و شبهه برهان گونه [در اینجا] یا جدال و منازعه که در این دو فرض، استثناء در «اِلَّا الَّذینَ ظَلَموا مِنهُم» متصل خواهد بود، یعنی بهجز ظالمین؛ یا حُجَّةٌ: دلیل و برهان: در این فرض، استثناء در «اِلَّا الَّذینَ ظَلَموا مِنهُم» منقطع خواهد بود، یعنی لکن ظالمین [دستبردار نیستند پس از آنها نترسید].
لِاُتِمَّ نِعمَتی عَلَیکُم: تا نعمتم بر شما را تمام و کامل کنم یا نعمتم را کامل و بدون نقص به شما بدهم.
تَهتَدونَ: هدایت شوید یا [به احکام و سنن الهی] راه یابید.
منبع: در محضر قرآن کریم، ج1، ص 68
... وَ لِاُتِمَّ نِعمَتی عَلَیکُم... (بقره/150)
... و برای (اهداف مهمّی قبله را تغییر دادم و یکی از آنها) این که نعمتم را بر شما تمام کنم...
خلافت بلافصل علی (ع) تحقق وعده اتمام نعمت:
برخی از مفسران در ذیل این قسمت از آیه که میفرماید: «تا نعمتم را بر شما تمام کنم»، گفتهاند که خداوند در این آیه به مسلمانان وعده میدهد که نعمت خود را بر آنها تمام خواهد کرد. عملی شدن این وعده، در آیه 3 سوره مائده بیان شده است که میفرماید: «امروز (با اعلام ولایت و خلافت علی بن ابیطالب)، دین شما را کامل و نعمتم را بر شما تمام کردم و اسلام را دینی (جاودان) برایتان برگزیدم.» چنانکه تمام مفسران شیعه و بسیاری از علمای اهل سنت ذکر کردهاند، آیه 3 سوره مائده پس از آنکه حضرت علی (ع) در غدیر خم از سوی پیامبر اسلام (ص) به جانشینی منصوب شد، نازل گردید.
منبع: قرآن حکیم (ویژه عموم مردم)، ص23.
نکات نگارشی و علامتگذاری (بقره/150)
«لِئَلّا»:
واژه «لِئَلّا» مرکب از سه حرف لام جاره، اَن ناصبه و لا نافیه، بنا به اجماع علمای رسمالمصحف در سراسر قرآن کریم به درج همزه وسط بر پایه یاء و حذف نون در اتصال اَن ناصبه و لا نافیه نگارش شده است.
برای آشنایی بیشتر با انواع رسم و ضبط عبارات در مصاحف مختلف کشورهای اسلامی، میتوانید به دانشنامه قرائت و کتابت قرآن کریم مرکز طبع و نشر قرآن مراجعه کنید.
