یٰٓـاَیُّهَا الَّذینَ ءامَنوا کُتِبَ عَلَیکُمُ القِصاصُ فِی القَتلَی اؘلحُرُّ بِالحُرِّ وَالعَبدُ بِالعَبدِ وَالاُنثیٰ بِالاُنثیٰ فَمَن عُفِیَ لَه مِن اَخیهِ شَیءٌ فَاتِّباعٌ بِالمَعروفِ وَاَدآءٌ اِلَیهِ بِاِحسانٍ ذٰلِکَ تَخفیفٌ مِن رَبِّکُم وَرَحمَةٌ فَمَنِ اعتَدیٰ بَعدَ ذٰلِکَ فَلَه عَذابٌ اَلیمٌ (بقره/178)
جزء2، معرفی نسخه (تصویر مربوط به مطالب آیه 178 سوره مبارکه بقره)
شماره نسخه: HC.MS.03169
محل نگهداری: کتابخانه ملی قطر
نوع خط: مغربی
تعداد برگها: 1 برگ
ابعاد برگها: 137*198 میلیمتر
جنس برگها: پوست
تعداد سطور در هر صفحه: 13 سطر
نشان پایان آیات: سه نقطه که به شکل مثلث کنار هم قرار گرفتهاند.
علامت تخمیس: یک نقش طلایی شبیه به گلابی (یا حرف هاء کوفی) در متن
علامت تعشیر: یک دایره طلایی با سه نقطه طلایی و قرمز.
نقط الاعجام: تمام حروف در این نسخه به شیوه مغاربه نقطهگذاری شدهاند.
- مغاربه در نقطهگذاری برخی حروف با مشارقه تفاوت دارند، بهعنوان مثال، حرف «قاف» در نزد مغاربه، یک نقطه در بالای حرف دارد و حرف «فاء» یک نقطه در زیر حرف (به کلمات «سفر»، «المتّقین» و «فاتّباع» در تصویر دقت کنید). در روزهای آینده تصاویر بیشتری را از این شیوه نمایش خواهیم داد.
روش علامتگذاری:
استفاده از حرکات کوتاه و علائم ساکن، همزه، تشدید، مد و همزه وصل با رنگ قرمز و به شیوه خلیل بن احمد
شیوه علامتگذاری مغاربه در مواضع زیادی نیز با مشارقه متفاوت است. برخی از این تفاوتها عبارتاند از: شکل ضمه، شکل همزه وصل، علامتگذاری «لا» و...
- متن قرآن از حیث رسم و هجای کلمات از قواعد علم رسمالمصحف تبعیت میکند.
جزء 2، نکات لغوی-ادبی (بقره/178)
کُتِبَ: واجب شده است یا مقرر و مقدر شده است.
القِصاصُ: قصاص کردن.
القَتلیٰ: کشتهشدهها، جمع قتیل به معنای مقتول
مثل: مَرضیٰ جمع مریض.
اؘلحُرُّ: انسان آزاد.
بِالحُرِّ: در مقابل انسان آزاد.
العَبدُ: برده.
الاُنثیٰ: ماده، جنس مؤنث.
فَمَن: پس هر کس، یعنی قاتل.
عُفِیَ... شَیءٌ: فیالجمله عفوی صورت پذیرد.
مِن اَخیهِ: از سوی برادرش [که ولیّ دم است].
فَاتِّباعٌ بِالمَعروفِ: پس [بر ولیّ دم است] مطالبه [دیه از قاتل و پیگیری آن] به نیکی و متعارف [مثل مهلت دادن برای پرداخت]، یا پس [بر قاتل است] پیروی و اطاعت [از ولیّ دم در مورد درخواست دیه] بهخوبی و نیکی.
اَدآءٌ اِلَیهِ: پرداخت کردن به او [یعنی به ولیّ دم].
بِاِحسانٍ: همراه با نیکی کردن.
«احسان» از «معروف» بالاتر است.
تَخفیفٌ: تخفیف دادن، سبک کردن.
اعتَدیٰ: پا [از حق] فراتر گذارد، ظلم کند.
یعنی بعد از عفو یا قبول دیه، قاتل را بکشد.
بَعدَ ذٰلِکَ: بعد از آن [یعنی بعد از عفو و قبول دیه].
منبع: در محضر قرآن کریم، ج1، ص79
جزء 2، اشاره روایی (بقره/178)
عَنِ الحَلَبِیِّ عَن اَبی عَبدِ اللهِ (ع): سَاَلتُه عَن قَولِ اللهِ: «فَمَن عُفِیَ لَه مِن اَخیهِ شَیءٌ فَاتِّباعٌ بِالمَعروفِ وَاَدآءٌ اِلَیهِ بِاِحسانٍ» قالَ: یَنبَغی لِلَّذی لَهُ الحَقُّ، اَن لا یَعسُرَ اَخاهُ اِذا کانَ قَد صالَحَه عَلیٰ دِیَةٍ وَیَنبَغی لِلَّذی عَلَیهِ الحَقُّ اَن لا یَمطُلَ اَخاهُ اِذا قَدَرَ عَلیٰ ما یُعطیهِ وَیُؤَدِّیَ اِلَیهِ بِاِحسانٍ.
حلبی می گوید از امام صادق «ع» درباره این سخن خداوند که میفرماید: «اگر بخشی (یا همه حق قصاص)، بر کسی (که مستحق قصاص شدن است،) از جانب برادر (دینی) خود بخشیده شود (و حکم قصاص او به خونبها تبدیل شود)، باید (ولیّ دم،) شایسته و پسندیده دنبال (خونبها) رود، و (قاتل نیز) باید (خونبها را) به نیکویی به ولیّ مقتول پرداخت کند.» پرسیدم. فرمود: شایسته است بر آنکه حق با اوست، اگر با قاتل مصالحه کرد که دیه بگیرد، بر برادر دینی اش سخت نگیرد و شایسته است کسی که حق بر علیه اوست اگر میتواند که دیه بدهد، دادن دیه را بر برادر دینیاش طولانی نکند و با نیکی به او بپردازد.
منبع: کافی، ج7، ص358.
یٰٓـاَیُّهَا الَّذینَ ءامَنوا کُتِبَ عَلَیکُمُ القِصاصُ فِی القَتلَی اؘلحُرُّ بِالحُرِّ وَالعَبدُ بِالعَبدِ وَالاُنثیٰ بِالاُنثیٰ... (بقره/178)
ای مسلمانان، حکم (قصاص) درباره کشتهشدگان (بهعمد،) بر شما مقرر شد؛ شخص آزاد در ازای (کشتن) شخص آزاد، برده در ازای (کشتن) برده و زن در ازای (کشتن) زن (قصاص میشود و برای کشتهشدن یک نفر باید تنها قاتل او که یک نفر و همجنس و همسنخ اوست، قصاص شود و نه بیشتر)...
- در ارتباط با آثار عجیب قصاص بخوانید:
1- قصاص، ضامن حیات جامعه است؛ زیرا اگر این حکم وجود نداشت و افراد سنگدل احساس امنیت میکردند، جان مردم بیگناه به خطر میافتاد؛ همانگونه که در کشورهایی که حکم قصاص بهکلی لغو شده، آمار قتل و جنایت بهسرعت افزایش یافته است.
2- قصاص، مایه حیات قاتل نیز هست؛ چرا که او را از فکر آدمکشی تا حد زیادی باز میدارد و مهار میکند.
3- قصاص عادلانه جلوی قتلهای پیدرپی را میگیرد و به سنتهای جاهلی که گاه یک قتل، مایه چند قتل، و آنها نیز به نوبه خود مایه قتلهای بیشتری میشد، پایان میدهد.
4- با توجه به اینکه حکم قصاص، مشروط به عدم عفو است، دریچه دیگری به حیات و زندگی گشوده خواهد شد.
منبع: قرآن حکیم (ویژه دانشجویان)، چاپ مرکز طبع و نشر، ص27.
جزء 2، نکات نگارشی و علامتگذاری (بقره/178)
«القَتلی»:
بنا بر اینکه «یاء» در واژه «القَتلی» پایه الف مقصوره است و ناخوانا، لذا در وصل به حذف الف مقصوره و در وقف به اثبات الف مقصوره خوانده میشود. با توجه به تفاوت تلفظ واژه در حالت وقف و وصل، دو رویکرد در ضبط واژه «القَتلی» وجود دارد:
- درج الف مقصوره بر روی «یاء»: مصحف هندی، مصحف پاکستان، مصحف ایرانی قدیم
- درج فتحه بر «لام» و «یاء» بدون علامت: مصحف امیری، مصحف مدینه، مصحف لیبی، مصحف الجزایر، مصحف کم علامت مرکز طبع و نشر قرآن کریم
برای آشنایی بیشتر با انواع ضبط عبارات در مصاحف مختلف کشورهای اسلامی، میتوانید به دانشنامه قرائت و کتابت قرآن کریم مرکز طبع و نشر قرآن مراجعه کنید.
