وَاِذ اَخَذنا میثاقَکُم وَرَفَعنا فَوقَکُمُ الطّورَ خُذوا مآ ءاتَینٰکُم بِقُوَّةٍ وَاسمَعوا قالوا سَمِعنا وَعَصَینا وَاُشرِبوا فی قُلوبِهِمُ العِجلَ بِکُفرِهِم قُل بِئسَما یَأمُرُکُم بِهٖٓ ایمانُکُم اِن کُنتُم مُؤمِنینَ (بقره/93)
معرفی نسخه (تصویر مربوط به مطالب آیه 93 سوره مبارکه بقره)
شماره نسخه: 64go
✓ محل نگهداری: کتابخانه آستان قدس رضوی
✓ نوع خط: #کوفی تحولیافته یا سبک نوین بر اساس دستهبندی فرانسوا دروش
✓ تعداد برگها: 212 برگ (از آیه 5 سوره بقره تا پایان سوره نصر)
✓ ابعاد برگها: 285*188 میلیمتر
✓ جنس برگها: کاغذ حنایی
✓ تعداد سطور در هر صفحه: 21 سطر
✓ نشان پایان آیات: ندارد.
✓ علامت تخمیس: ندارد.
✓ علامت تعشیر: یک گل هشتپر با نقاط سبز و قرمزرنگ در اطراف و یک دایره میانی با نقش طلا.
✓ نقط الاعجام: تمام حروف در این نسخه نقطهگذاری شدهاند.
✓ روش علامتگذاری:
← استفاده از نقاط قرمزرنگ مدوّر به شیوه #ابوالاسود
← استفاده از علائم ساکن، همزه، تشدید، مد و همزه وصل با رنگ سبز و شیوه #خلیل بن احمد
✓ نام سور و تعداد آیات: نام هر سوره به همراه تعداد آیات به خط #کوفی و به قلم زر، مابین سورهها به همراه یک ترنج ساده قرمز در حاشیه، کتابت شده است.
برای نشان دادن مواضع وقف از یک دایره زردرنگ توپر استفاده شده است.
متن قرآن از حیث رسم و هجای کلمات از قواعد علم رسم المصحف معمولا تبعیت نمیکند.
نکات لغوی ادبی (بقره/93)
اسمَعوا: بشنوید [کنایه از اطاعتکردن].
عَصَینا: نافرمانی کردیم، عصیان کردیم.
اُشرِبوا ... العِجلَ: شیفته [پرستش] آن گوساله بودند، علاقه به [پرستش] آن گوساله تا اعماق قلبشان نفوذ کرد.
بِکُفرِهِم: بهخاطر کفرشان.
بِئسَما یَأمُرُکم بِهٖٓ ایمانُکُم: بدچیزی است آنچه که ایمانتان شما را به آن فرمان میدهد.
منبع: در محضر قرآن کریم، ج1، صص 46 و 47
اشاره روایی (بقره/93)
قالَ الاِمامُ العَسکَرِیُّ (ع): قالوا سَمِعنا قَولَکَ وَعَصَینا اَمرَکَ، اَی اِنَّهُم عَصَوا بَعدَه وَاَضمَروا فِی الحالِ اَیضًا العِصیانَ.
امام حسن عسکری (ع): گفتند سخن تو را شنیدیم و از فرمانت سرپیچی کردیم، یعنی آنها بعد از آن [زمان] نافرمانی کردند و نیز در همان زمان هم نافرمانی [داشتند امّا] در دل، پنهان کرده بودند.
منبع: بحارالانوار، ج13، ص238.
... وَاُشرِبوا فی قُلوبِهِمُ العِجلَ بِکُفرِهِم قُل بِئسَما یَأمُرُکُم بِهٖٓ ایمانُکُم اِن کُنتُم مُؤمِنینَ (بقره/93)
... و دلهایشان به سبب کفرشان، با محبت گوساله آمیخته شد. بگو: «اگر (با این عهدشکنی، تکذیب آیات الهی و قتل پیامبران و گوسالهپرستی، باز ادّعا میکنید که به تورات) ایمان دارید، ایمانتان شما را به بدچیزی فرمان میدهد!»
چرا بنیاسرائیل بعد از دیدن اینهمه معجزات، دوباره گوسالهپرست شدند؟
پیش از حضرت موسی (ع) بنیاسرائیل صدها سال، بَرده فرعونیان و در چنگال آنان اسیر بودند و با چشمان خود بتپرستی اربابانشان را مشاهده میکردند، اگرچه بنیاسرائیل از نسل حضرت یعقوب بودند و ادعا میکردند که دین آباء و اجدادیشان را حفظ کردهاند، اما به سبب رفتوآمد زیادشان با فرعونیان، برخی از اعتقادات باطل آنها را کسب کرده بودند؛ مثلاً اعتقاد داشتند که خداوند دارای جسم است. آنان نمیتوانستند بپذیرند که خدا مادی نیست، چون سالها دیده بودند که فرعونیان در مقابل بتها به سجده میافتند و خدایانی دارند که دیده میشود. پس از آنکه حضرت موسی (ع) برای سخنگفتن با خدا و گرفتن کتاب آسمانی تورات از میان قومش بیرون رفت، شیادی به نام سامری که بنیاسرائیل را بهخوبی میشناخت مجسمهای به شکل گوساله ساخت و آن را خدای مردم معرفی کرد، بنیاسرائیل هم که گویی در آرزوی چنین روزی بودند با کمال میل، خدای گوساله را پذیرفتند و یک دل نه، صد دل عاشق آن شدند؛ تاحدیکه پس از آنکه حضرت موسی بازگشت و گوساله سامری را سوزاند و خاکسترش را در دریا ریخت، برخی از گوسالهپرستان، دهان خود را بر آب دریا گذاشتند تا از آبی که با خاکستر گوساله مخلوط شده نوشیده باشند.
منبع: قرآن حکیم (ویژه دانشآموزان)، ص 14
نکات نگارشی و علامتگذاری (بقره/93)
«میثاقَکُم» و «ایمانُکُم»:
نحوه نگارش دو واژه «میثاقَکُم» و «ایمانُکُم» در مصاحف مختلف به دو صورت اثبات الف یا حذف الف نگارش شده است:
اثبات الف بر اساس قول دانی، مانند: مصحف ترکیه، مصحف لیبی و مصحف کم علامت مرکز طبع و نشر قرآن کریم
حذف الف بر اساس قول ابو داود، مانند: مصحف امیری، مصحف مدینه و مصحف الجزایر
لازم به ذکر است وجه ترجیح اثبات الف در مصحف کم علامت ، تسهیل در قرائت ذکر شده است.
«ءاتَینـٰکُم»:
بنا بر اجماع علمای علم رسم المصحف ، زمانی که پس از ضمیر فاعلی متکلم معالغیر (نا)، ضمایر مفعولی قرار گیرند، الف ضمیر «نا» حذف خواهد شد؛ لذا تمامی مصاحف، چنین افعالی را به حذف الف ضمیر نوشتهاند.
البته برخی از مصاحف بر خلاف اجماع عمل کرده و چنین افعالی را به اثبات الف (ءاتَیناکُم) نوشتهاند مانند مصاحف ترکیه یا مصاحف ایرانی قدیم.
برای آشنایی بیشتر با انواع ضبط عبارات در مصاحف مختلف کشورهای اسلامی، میتوانید به دانشنامه قرائت و کتابت قرآن کریم مرکز طبع و نشر قرآن مراجعه کنید:
