وَلَنَبلُوَنَّکُم بِشَیءٍ مِنَ الخَوفِ وَالجوعِ وَنَقصٍ مِنَ الاَموالِ وَالاَنفُسِ وَالثَّمَرٰتِ وَبَشِّرِ الصّٰبِرینَ (155) اؘلَّذینَ اِذآ اَصابَتهُم مُصیبَةٌ قالوٓا اِنّا لِلّٰهِ وَاِنّــآ اِلَیهِ رٰجِعونَ (156) اُولـٰٓئِکَ عَلَیهِم صَلَوٰتٌ مِن رَبِّهِم وَرَحمَةٌ وَاُولـٰٓئِکَ هُمُ المُهتَدونَ (157) (بقره/155 تا 157)
جزء 2، نکات لغوی-ادبی (بقره/155 تا 157)
لَنَبلُوَنَّکُم: لَ + نَبلُوَ + نَّ + کُم: [سوگند که] شما را امتحان خواهیم کرد.
بِشَیءٍ: با چیزی کم و اندک.
گاه نکره آوردن یک اسم نشانه تقلیل و تحقیر آن است؛ و در اینجا اشاره به این است که هر بلایی به انسان برسد، هر چند بزرگ به نظر آید، ولی در واقع نسبت به عمر ابدی انسان در نشئۀ آخرت، اندک و زودگذر است و میتوان با صبر، به نعیم ابدی که پایان ندارد دستیافت.
الجوعِ: گرسنگی [مثلاً در فقر یا قحطی].
نَقصٍ: کم شدن، کاسته شدن، از دست رفتن.
الاَنفُسِ: جمع نَفْس: روح، کنایه از افراد، اشخاص.
الثَّمَرٰتِ: میوهها [از جمله میوههای زندگی یعنی فرزندان].
بَشِّر: مژده بده.
صَلَوٰتٌ: خیرات و برکات
ظاهراً نکره بودن «صلوات» و «رحمة» اشارهای است به عظمت، یا بیسابقه بودن و قابل تصور نبودن آنها برای مخاطبین.
اُولـٰٓئِکَ هُمُ المُهتَدونَ: فقط آنها هستند که راه یافتهاند و هدایت شدهاند.
«ال» در خبر افاده حصر، و ضمیر فصل آن را تأکید میکند.
منبع: در محضر قرآن کریم، ج1، ص70
جزء 2، اشاره روایی (بقره/155 تا 157)
امام صادق (ع): اِنَّما یُبتَلَی المُؤمِنُ عَلیٰ قَدرِ اَعمالِهِ الحَسَنَةِ فَمَن صَحَّ دینُه وَحَسُنَ عَمَلُهُ اشتَدَّ بَلَاؤُه وَذٰلِکَ أَنَّ اللَّهَ عَزَّ وَجَلَّ لَم یَجعَلِ الدُّنیا ثَوابًا لِمُؤمِنٍ وَلا عُقوبَةً لِکافِرٍ وَمَن سَخُفَ دینُه وَضَعُفَ عَمَلُه قَلَّ بَلاؤُه.
امام صادق (ع): قطعاً مؤمن به میزان کارهای نیکش گرفتار میشود. هرکس دینش درست و اعمالش نیکتر باشد، گرفتاریش بیشتر خواهد شد؛ زیرا خداوند متعال، دنیا را برای هیچ مؤمنی پاداش عمل قرار نداده است؛ همچنین دنیا را برای هیچ کافری محلّ عقوبت در نظر نگرفته و هرکس در دینش سست و در کارهای نیک ضعیف باشد، گرفتاریهایش کم میگردد.
منبع: کافی، ج2، ص259
وَلَنَبلُوَنَّکُم بِشَیءٍ مِنَ الخَوفِ وَالجوعِ وَنَقصٍ مِنَ الاَموالِ وَالاَنفُسِ وَالثَّمَرٰتِ وَبَشِّرِ الصّٰبِرینَ (بقره/155)
و بیشک شما را با اندکی ترس و گرسنگی و کاهش اموال و از دست رفتن کسان و ثمراتِ (زندگی مانند فرزندان و محصولات کشاورزی) میآزماییم، و به صابران مژده بده.
آیا حوادث شیرین و گوارا نیز شامل آزمایشهای الهی است؟
«لَنَبلُوَنَّکُم»: بلا به معنای ایجاد تحول و دگرگونی است و دین برنامه تحول بشر است و راز آزمونها و تنوع آنها این است که انسانهایی که با استعدادهای گوناگون آفریده شدهاند، در پرتو امتحانهای متنوع، استعدادهای خود را شکوفا کنند.
«بِشَیءٍ»: تنوین در این کلمه دلالت بر مقدار اندکی از ترس و گرسنگی و کاهش اموال و... میکند، نه ترس همیشگی و گرسنگی دائمی و... از سوی دیگر برخی از امتحانات الهی جنبهٔ گوارا دارد، به عنوان نمونه رفاه، آسایش و نعمتی که به انسان میرسد نیز امتحان الهی است و آزمون شکر محسوب میشود.
بنابراین در ادبیات قرآن چند نوع امتحان وجود دارد:
- حوادث ناگوار: آزمون صبر
- حوادث گوارا: آزمون شکر
- و سایر آزمونها... (به قرآن حکیم دانشجویی مرکز ص24 مراجعه شود)
منبع: مجمعالبیان، ج1، ص435، تسنیم، ج7، ص640، قرآن حکیم (ویژه دانشجویان و چاپ مرکز)، ص24.
جزء۲، نکات نگارشی و علامتگذاری (بقره/155 تا 157)
«اَموال»:
واژه «اَموال» بنا بر آرای دانی به اثبات الف دوم و بر اساس نقل ابوداود به حذف الف دوم نگارش شده است. لذا مصاحف مختلف در این واژه بر اساس التزام خود عمل کردهاند:
- اثبات الف دوم: مصحف ترکی، مصحف لیبی، مصحف هندی، مصحف کم علامت مرکز طبع و نشر قرآن کریم
- حذف الف دوم: مصحف امیری، مصحف مدینه، مصحف الجزایر
«اَصابَتهُم»:
واژه «اَصابَتهُم» نیز مانند واژه «اَموال» بنا بر آرای دانی به اثبات الف پس از صاد و بر اساس آرای ابوداود به حذف الف پس از صاد نگارش شده است؛ لذا مصاحف مختلف در این واژه بر اساس التزام خود عمل کردهاند:
- اثبات الف پس از صاد: مصحف ترکی، مصحف لیبی، مصحف هندی، مصحف کم علامت مرکز طبع و نشر قرآن کریم
- حذف الف پس از صاد: مصحف امیری، مصحف مدینه، مصحف الجزایر
«الثَّمَرٰتِ»، «الصّٰبِرینَ»، «رٰجِعونَ»:
بنا به قاعده جمعهای مذکر و مؤنث سالم در علم رسمالمصحف، این واژگان به حذف الف نوشته میشوند. در مصاحفی که ملتزم به رعایت قواعد رسم هستند، این اصل رعایت شده است، مانند: مصحف امیری، مصحف مدینه، مصحف الجزایر، مصحف لیبی و مصحف کم علامت مرکز طبع و نشر قرآن کریم
- اثبات الف در این واژگان در مصاحف ترکی و ایرانی قدیم، خلاف قواعد رسمالمصحف است.
برای آشنایی بیشتر با انواع رسم و ضبط عبارات در مصاحف مختلف کشورهای اسلامی، میتوانید به دانشنامه قرائت و کتابت قرآن کریم مرکز طبع و نشر قرآن مراجعه کنید.
