اِنَّ الَّذینَ یَکتُمونَ مآ اَنزَلَ اللهُ مِنَ الکِتٰبِ وَیَشتَرونَ بِهٖ ثَمَنًا قَلیلًا اُولـٰٓئِکَ ما یَأکُلونَ فی بُطونِهِم اِلَّا النّارَ وَلا یُکَـلِّمُهُمُ اللهُ یَومَ القِیٰمَةِ وَلا یُزَکّیهِم وَلَهُم عَذابٌ اَلیمٌ (بقره/174)
جزء2، معرفی نسخه (تصویر مربوط به مطالب آیه 174 سوره مبارکه بقره)
شماره نسخه: 209
✓ محل نگهداری: کتابخانه مجلس شورای اسلامی
✓ کاتب و مذهّب: ابوجعفر محمد بن ابو جعفر بن احمد در سال 597 ه.ق.
✓ نوع خط: #کوفی تحولیافته یا سبک نوین بر اساس دستهبندی فرانسوا دروش
✓ تعداد برگها: 277 برگ (از ابتدای قرآن تا پایان سوره ناس)
✓ ابعاد برگها: 282*160 میلیمتر
✓ جنس برگها: کاغذ حنایی
✓ تعداد سطور در هر صفحه: 17 سطر
✓ نشان پایان آیات: چهار نقطه که به شکل لوزی کنار هم قرار گرفتهاند.
✓ علامت تخمیس: یک نقش طلایی شبیه به گلابی (یا حرف هاء کوفی) در حاشیه
✓ علامت تعشیر: یک گل هشت پر با ترکیبی از رنگهای طلا و سبز و قرمز.
✓ نقط الاعجام: تمام حروف در این نسخه نقطهگذاری شدهاند.
✓ روش علامتگذاری:
← استفاده از حرکات کوتاه و علائم ساکن، همزه، تشدید، مد و همزه وصل با رنگ مشکی و به شیوه خلیل بن احمد
✓ نام سور و تعداد آیات: نام سوره به همراه تعداد آیات به خط کوفی و به قلم زر، مابین سورهها کتابت شده است. در میان نام سوره به مکی یا مدنی بودن سوره با نوشتن کلمه «مکیه» یا «مدنیه» با مرکب قرمز اشاره شده است.
- برای نشاندادن مواضع وقف از یک دایره قرمزرنگ توخالی استفاده شده است. البته در دورانی متاخرتر نیز در کنار این دایره رموز سجاوندی نیز نوشته شده است.
- متن قرآن از حیث رسم و هجای کلمات از قواعد علم رسم المصحف معمولاً تبعیت نمیکند.
جزء 2، نکات لغوی-ادبی (بقره/174)
یَکتُمونَ: پنهان میکنند.
الکِتٰبِ: کتاب [های آسمانی].
یَشتَرونَ بِهٖ ثَمَنًا قَلیلًا: آن را با اشیاء بیارزش و حقیر جایگزین میکنند.
لا یُکَلِّمُهُم: با آنها سخن نمیگوید.
لا یُزَکّیهِم: آنها را تزکیه نمیکند.
- «تزکیه» در اصل یعنی: «رشد دادن».
- مراد از تزکیه شدن انسانها توسط خداوند در قیامت، بهخوبی مشخص نیست، و روایتی نیز در این مورد به دست نیامد؛ عمده اقوال مفسرین در معنای «تزکیه در قیامت» را میتوان در سه قول خلاصه کرد: الف: به معنای «بهخوبی و پاکی یاد کردن»، مثل تزکیه در «فَلا تُزَکّوٓا اَنفُسَکُم» [نجم: 32]؛ ب: به معنای «تطهیر» و کنایه از «تطهیر از گناه»؛ ج: به معنای «افزودن و برکت دادن و رشد و تعالی بخشیدن» و کنایه از «افزایش حظ و بهره و ثواب».
منبع: در محضر قرآن کریم، ج1، ص77
جزء 2، اشاره روایی (بقره/174)
الرَّسولُ (ص): ثَلاثَةٌ «لا یُکَلِّمُهُمُ اللهُ» عَزَّ وَجَلَّ «وَلا یُزَکّیهِم وَلَهُم عَذابٌ اَلیم» رَجُلٌ بایَعَ اِمامًا لا یُبایِعُه اِلّا لِلدُّنیا اِن اَعطاهُ مِنها ما یُریدُه وَفیٰ لَه وَاِلّا کَفَّ وَرَجُلٌ بایَعَ رَجُلًا بِسِلعَةٍ... فَحَلَفَ بِاللهِ عَزَّ وَجَلَّ لَقَد اُعطِیَ بِها کَذا وَکَذا فَصَدَّقَه وَاَخَذَها وَلَم یُعطِ فیها ما قالَ وَرَجُلٌ عَلیٰ فَضلِ ماءٍ بِالفَلاةِ یَمنَعُهُ ابنَ السَّبیلِ.
پیامبر (ص): سه گروهاند که «خداوند با آنان سخن نگفته و آنان را پاکیزه نمیسازد و ایشان عذاب دردناک دارند.» مردی که فقط بهخاطر آمال دنیایی با امامی بیعت کند (نه بهخاطر حقّانیت او)، اگر آنچه می خواهد به او بدهد، به بیعت وفا کند وگرنه، از یاری او خودداری ورزد. مردی که کالایش را به دیگری بفروشد... و به خدا قسم بخورد که آن را به فلان مقدار خریده و خریدار هم قبول کند، درحالیکه به آن مقدار نخریده باشد. مردی که در بیابان آب اضافی داشته باشد و آن را از مسافر بیابان دریغ کند.
منبع: خصال، ج1، ص107.
اِنَّ الَّذینَ یَکتُمونَ مآ اَنزَلَ اللهُ مِنَ الکِتٰبِ وَیَشتَرونَ بِهٖ ثَمَنًا قَلیلًا اُولـٰٓئِکَ ما یَأکُلونَ فی بُطونِهِم اِلَّا النّارَ وَلا یُکَـلِّمُهُمُ اللهُ یَومَ القِیٰمَةِ وَلا یُزَکّیهِم وَلَهُم عَذابٌ اَلیمٌ (بقره/174)
کسانی که آنچه را خداوند از کتاب (آسمانی) نازل کرده، پنهان میکنند و آن را به بهای اندکی میفروشند، جز آتش در شکمهایشان فرونمیبرند و خداوند در روز قیامت با آنها سخن نمیگوید و آنان را پاکیزه نخواهد کرد، و عذاب دردناکی خواهند داشت.
مفسران، اتفاقنظر دارند که این آیات درباره اهل کتاب نازل شده است و به گفته بسیاری، بهویژه به علمای یهود نظر دارد که پیش از ظهور پیامبر اسلام (ص)، صفات و نشانههای او را مطابق آنچه در کتب خود یافته بودند، برای مردم بازگو میکردند؛ ولی پس از ظهور پیامبر (ص) و مشاهده گرایش مردم به او ترسیدند که اگر همان روش سابق را ادامه دهند، منافع خودشان به خطر بیفتد و هدایا و مهمانیهایی که برای آنها ترتیب میدادند، از دست برود. ازاینرو اوصاف پیامبر (ص) را که در تورات آمده بود، کتمان کردند. البته عمومیت این آیه شامل هر کسی که احکام و اوامر و نواهی الهی را پنهان کند نیز میشود.
منبع: قرآن حکیم (ویژه عموم مردم)، چاپ مرکز طبع و نشر قرآن کریم، ص26.
جزء 2، نکات نگارشی و علامتگذاری (بقره/174)
«اُولـٰٓئِکَ»:
واژه «اُولـٰٓئِکَ» در دو حوزه رسم و ضبط قابل بررسی است:
- حوزه رسم:
به اجماع علمای رسمالمصحف واژه «اُولـٰٓئِکَ» به حذف الف پس از «لام» نگارش میشود که همه مصاحف بدان ملتزماند.
- حوزه ضبط:
حرف واو در واژه «اُولـٰٓئِکَ» زائد بوده و در مصاحف مختلف نمایش ناخوانا بودن آن متفاوت است:
درج صفر مستدیر بر واو: مصحف امیری، مصحف مدینه، مصحف الجزایر
بیعلامت: مصحف ترکی، مصحف هندی، مصحف کم علامت مرکز طبع و نشر قرآن کریم.
حرف همزه در واژه «اُولـٰٓئِکَ» بر پایه یاء بوده و اختلاف ضبط در این واژه بر اساس محل قرار گرفتن همزه و حرکت کسره نسبت به دندانه به شرح زیر است:
همزه و حرکت کسره زیر دندانه: مصحف امیری، مصحف مدینه، مصحف الجزایر، مصحف هندی و مصحف لیبی
همزه بالای دندانه و حرکت کسره زیر دندانه: مصحف ترکیه، مصحف کم علامت مرکز طبع و نشر قرآن کریم
«قِیـٰمَة»:
بر اساس علم رسمالمصحف در تمامی مصاحف واژه «قِیـٰمَة» در سراسر قرآن کریم به حذف الف نگارش شده است.
برای آشنایی بیشتر با انواع ضبط عبارات در مصاحف مختلف کشورهای اسلامی، میتوانید به دانشنامه قرائت و کتابت قرآن کریم مرکز طبع و نشر قرآن مراجعه کنید.
