اَم تُریدونَ اَن تَسئئَلوا رَسولَکُم کَما سُئِلَ موسیٰ مِن قَبلُ وَمَن یَتَبَدَّلِ الکُفرَ بِالایمانِ فَقَد ضَلَّ سَوآءَ السَّبیلِ
معرفی نسخه (تصویر مربوط به مطالب آیه 108 سوره مبارکه بقره)
شماره نسخه: 3255goj
✓ محل نگهداری: کتابخانه آستان قدس رضوی
✓ نوع خط: #کوفی مشرقی یا کوفی ایرانی
✓ واقف: ابومحمد بن موسى الخادم الطبرسی در حدود سال 400 ه.ق بر حرم امام رضا «ع» وقف کرده است، در پایان برخی از اجزای نسخه، عبارت «قرأ ابوالمعالی محمّد بن اسماعیل الحسینی العلوی سنة 433» نوشته شده که حاکی از کتابت این نسخه قبل از این تاریخ است.
✓ تعداد برگها: 56 برگ (حاوی جزء اول قرآن کریم)
✓ ابعاد برگها: 95*145 میلیمتر
✓ جنس برگها: کاغذ سمرقندی حنایی
✓ تعداد سطور در هر صفحه: 7 سطر
✓ نشان پایان آیات: ندارد.
✓ علامت تخمیس: ندارد.
✓ علامت تعشیر: یک دایره میانزرین منقش به طرح شمسه در حاشیه
✓ نقط الاعجام: تمامی حروف با نقاطی مدوّر و به رنگ مشکی، نقطهگذاری شدهاند.
✓ روش علامتگذاری: استفاده از نقط مدوّر به رنگ قرمز به شیوه ابوالاسود و مد و تشدید و همزه به رنگ سبز به شیوه خلیل بن احمد
در مواضع وقف، در بالای کلمه، عبارت «وقف» با رنگ سبز نوشته شده است.
نسخه در نگارش کلمات همچون سایر قرآنهای کتابتشده در قرون پنجم و ششم به طور نسبی از قواعد علم رسم تبعیت میکند و کلماتی نیز مطابق رسمالاملا کتابت شدهاند.
صفحه اول و دوم هر یک دارای کتیبه زرین (پیچکهای زرین محرر به مشکی و منقش به قهوهای) که نام سوره و تعداد آیات در میان آن نوشته شده است.
این قرآن در سی پاره کتابت شده و امروزه 10 جزء از آن در گنجینه نسخ خطی آستان قدس رضوی موجود است.
نکات لغوی-ادبی (بقره/108)
اَم: نکته دیگر، آیا.
اَن تَســَٔلوا: که درخواست کنید.
«سَاَلَ» گاه به معنای پرسش کردن است، گاه به معنای «درخواست کردن».
مَن: هر کس.
«مَن» شرطیه است.
یَتَبَدَّل: جایگزین کند.
بِالایمانِ: به جای ایمان.
ضَلَّ: گم کرد.
این فعل، متعدّی است و «سَوآءَ السَّبیلِ»، مفعول آن است.
سَوآءَ: مستقیم، راست یا وسط
سَوآءَ السَّبیلِ: راه مستقیم را، یا میانه راه را.
در فرض اول از باب اضافه صفت به موصوف و تقدیر چنین است: «السبیل السواء» و در فرض دوم، یک اضافه معمولی است، مثل: «وسط اتاق». این کلمه، مفعول «ضَلَّ» است.
منبع: در محضر قرآن کریم، ج1، ص53
اشاره روایی (بقره/108)
عَنِ الهادی (ع): «فَقَد ضَلَّ سَوآءَ السَّبیلِ» اَخطَاَ طَریقَ القَصدِ المُؤَدِّیَةِ اِلَی الجِنانِ وَاَخَذَ فِی الطَّریقِ المُؤَدِّیَةِ اِلَی النّیرانِ.
امام هادی (ع): «قطعاً راه راست را گمکرده است». یعنی از راهی که به بهشت منتهی میشود، منحرف گشته و در مسیری که پایان آن جهنّم است، قدم گذاشته است.
منبع: بحارالانوار، ج17، ص418.
اَم تُریدونَ اَن تَســَٔلوا رَسولَکُم کَما سُئِلَ موسیٰ مِن قَبلُ وَمَن یَتَبَدَّلِ الکُفرَ بِالایمانِ فَقَد ضَلَّ سَوآءَ السَّبیلِ (بقره/108)
آیا میخواهید از پیامبرتان درخواست(های نامعقولی) کنید؛ همانطور که پیشتر از موسی درخواست شد؟ و (بهاینترتیب، در مسیر کفر حرکت کنید؟ بدانید که) هرکه کفر را جایگزین ایمان کند، قطعاً راه راست را گم کرده است.
درخواستهای نامعقول بنیاسرائیل از حضرت موسی (ع):
قوم حضرت موسی (ع) از او تقاضاهایی میکردند که یا محال بوده یا وقوع آنها به مصلحت نبوده است؛ چنانکه در آیه 55 سوره بقره از قول آنها آمده است: «هنگامی (را به یاد آورید) که گفتید: "ای موسی، تا خدا را آشکار نبینیم (سخنان) تو را باور نخواهیم کرد..."» در آیه 53 سوره زخرف نیز از قول فرعون آمده است: «(اگر او سروری دارد، نه من،) چرا دستبندهایی زرّین بر او افکنده نشده، یا چرا فرشتگان، دوشادوش او فرستاده نشدهاند (تا یاریاش کنند)؟»
درخواستهای نامعقول مشرکین از پیامبر (ص):
مشرکین قریش و یهود زمان پیامبر (ص) نیز از او چنین تقاضاهایی داشتند؛ چنانکه در آیات 90 تا 93 سوره اسراء از قول آنها چنین میخوانیم: «و گفتند: "تا از زمین چشمهای برای ما نجوشانی، به تو ایمان نمیآوریم؛ یا اینکه باغی از درختان خرما و انگور داشته باشی و نهرها را از لابهلای آن بهخوبی روان کنی؛ یا همانگونه که خیال میکنی، آسمان را قطعهقطعه بر (سر) ما فرو افکنی؛ یا خدا و فرشتگان را پیش روی ما بیاوری؛ یا خانهای از طلا داشته باشی؛ یا در آسمان بالا روی..."»
کارکرد معجزه:
پیامبران برای اثبات ادعای خود و اینکه خداوند آنها را فرستاده است، به فرمان و اجازه خدا و به اندازه فهم و شعور مردم زمانشان، اموری را به مردم نشان میدادند که آنها از انجام آن عاجز بودند. این آیه، مخالفان پیامبر اسلام (ص) را سرزنش و توبیخ میکند که تقاضاهای بیمورد مطرح نکنند؛ وگرنه مانند قوم موسی (ع) گرفتار عذاب الهی خواهند شد. اصولاً معجزه برای اثبات نبوت انبیا بود؛ نه برای اینکه پیامبران هر آنچه که افراد بر اساس هوای نفسشان تقاضا میکردند، بیاورند.
منبع: قرآن حکیم (ویژه عموم مردم)، ص17
نکات نگارشی و علامتگذاری (بقره/108)
«تَســَٔلوا»:
همزه در واژه «تَســَٔلوا» بر اساس علم رسمالمصحف، در تمامی مصاحف، بدون پایه و بر امتداد حرف سین نگارش میشود.
«سُئِلَ»:
همزه در واژه «سُئِلَ» در تمامی مصاحف بر پایه «یاء» واقع شده و اختلاف ضبط در این واژه بر اساس محل قرارگرفتن همزه و حرکت کسره نسبت به دندانه به شرح زیر است:
همزه و حرکت کسره زیر دندانه: مصحف امیری، مصحف مدینه، مصحف الجزایر و مصحف لیبی
همزه بالای دندانه و حرکت کسره زیر دندانه: مصحف ترکیه، مصحف کمعلامت مرکز طبع و نشر قرآن کریم
برای آشنایی بیشتر با انواع ضبط عبارات در مصاحف مختلف کشورهای اسلامی، میتوانید به دانشنامه قرائت و کتابت قرآن کریم مرکز طبع و نشر قرآن مراجعه کنید.
