وَقالَ الَّذینَ اتَّبَعوا لَو اَنَّ لَنا کَرَّةً فَنَـتَبَرَّاَ مِنهُم کَما تَبَرَّءوا مِنّا کَذٰلِکَ یُریهِمُ اللهُ اَعمالَهُم حَسَرٰتٍ عَلَیهِم وَما هُم بِخـٰـرِجینَ مِنَ النّارِ (بقره/167)
جزء 2، معرفی نسخه (تصویر مربوط به مطالب آیه 167سوره مبارکه بقره)
شماره نسخه: arabe 353 (b)
محل نگهداری: کتابخانه ملی فرانسه
نوع خط: کوفی D بر اساس طبقهبندی فرانسوا دروش
تعداد برگها: 12 برگ
ابعاد هر برگ: 156*225 میلیمتر
جنس برگ: پوست
تعداد سطور در هر صفحه: 10 سطر
نشان پایان آیات: ندارد.
علامت تخمیس: حرف «هاء» به خط کوفی و قلم زر
علامت تعشیر: یک دایره با تزیینات ساده و ابتدایی
نقط الاعجام: نسخه، دارای نقطالاعجام است.
روش علامتگذاری: استفاده از نقاط قرمزرنگ مدوّر به شیوه ابوالاسود
- اشاره به سایر قرائات با استفاده از نقاط مدوّر سبزرنگ
برای مشاهده تصاویر نسخه میتوانید به اینجا کلیک نمایید
جزء 2، نکات لغوی-ادبی (بقره/167)
لَو: ایکاش یا اگر.
کَرَّةً: یک بار بازگشتن.
مصدر مَرَّة از «کَرَّ».
فَنَتَبَرَّاَ مِنهُم: تا در نتیجه ما نیز از آنها فاصله بگیریم و خود را کنار بکشیم.
مضارع در جواب نفی یا طلب (امر، نهی، استفهام...)، بعد از «فاء» منصوب میشود، به این «فاء»، «فاء السبب» میگویند و نشان میدهد که ما قبل از «فاء»، سبب ما بعد از «فاء» است.
کَما: همانطورکه یا چونکه یا در مقابل اینکه.
کَذٰلِکَ: اینچنین.
یُریهِم: نشان میدهد به آنها (اگر رؤیت بصری باشد) یا میفهماند به آنها (اگر رؤیت قلبی باشد).
مضارع باب افعال از«رؤیة»:اَریٰ، یُری، اِراءة
حَسَرٰتٍ: [باعث] پشیمانی.
عَلَیهِم: متعلق است به «کائِنًا» محذوف، نه به «حَسَرات»؛ و نشان میدهد که پشیمانی آنها را فراگرفته است.
در این فرض، آنچه بعد از «عَلیٰ» قرار میگیرد، در معنا، فاعل پشیمانی است؛ بر خلاف مواردی که «عَلیٰ» متعلق به خودِ «حسرة» است؛ و بر سر چیزی میآید که به خاطر انجام یا تَرکش، پشیمانی صورت میگیرد.
منبع: در محضر قرآن کریم، ج1، ص74
جزء2، اشاره روایی (بقره/167)
اِنَّ اَعظَمَ الحَسَراتِ یَومَ القِیامَةِ حَسرَةُ رَجُلٍ کَسَبَ مالًا فی غَیرِ طاعَةِ اللهِ فَوَرِثَه رَجُلٌ فَاَنفَقَه فی طاعَةِ اللهِ سُبحانَه فَدَخَلَ بِهِ الجَنَّةَ وَدَخَلَ الاَوَّلُ بِهِ النّارَ.
بزرگترین حسرت در روز قیامت، نصیب کسی است که مالی را از راه نافرمانی خداوند به دست آورد و آن را به ارث گذارد و وارثان او، آن را در راه طاعت خداوند سبحان انفاق کنند و بهخاطر آن وارد بهشت شوند؛ حالآنکه خود او بهخاطر آن مال وارد جهنّم میگردد.
منبع: نهجالبلاغه، حکمت 430.
وَقالَ الَّذینَ اتَّبَعوا لَو اَنَّ لَنا کَرَّةً فَنَتَبَرَّاَ مِنهُم کَما تَبَرَّءوا مِنّا کَذٰلِکَ یُریهِمُ اللهُ اَعمالَهُم حَسَرٰتٍ عَلَیهِم وَما هُم بِخٰرِجینَ مِنَ النّارِ (بقره/167)
و پیروان میگویند: «کاش بار دیگر (به دنیا) باز میگشتیم تا (ما هم) از پیشوایانمان کنارهگیری میکردیم و فاصله میگرفتیم؛ همانطور که آنان (در صحنهی محشر) از ما کنارهگیری کردند.» خداوند اینچنین به آنان نشان میدهد که کارهایشان (مایهی) حسرت و پشیمانی آنها شده است؛ و آنان از آتش بیرون نخواهند آمد.
در ارتباط با این بخش از آیه که میفرماید: «خداوند اینچنین به آنان نشان میدهد که کارهایشان (مایهی) حسرت و پشیمانی آنها شده است.» در روایات اهل بیت عصمت و طهارت آمده است: «منظور شخصی است که اموالش را در راه طاعت خدا خرج نکرده و بعد از مرگ او وارث، اموال او را به طاعت خدا و یا به نافرمانی او مصرف کرده است. اگر وارث آن مال را در راه طاعت خدا مصرف کرده باشد، پس او ثواب کارهای خود را در ترازوی دیگران میبیند و حسرت میخورد و اگر وارث آن را در نافرمانی خدا خرج کرده است، باز هم حسرت میخورد؛ چراکه وارث را در نافرمانی خدا تقویت کرده است.»
منبع: قرآن حکیم (ویژه عموم مردم)، چاپ مرکز طبع و نشر قرآن کریم، ص25.
جزء 2، نکات نگارشی و علامتگذاری (بقره/167)
«تَبَرَّءوا»:
محل قرار گرفتن همزه در واژه «تَبَرَّءوا» در حوزه ضبط دارای دو نوع نگارش است:
- درج همزه بدون پایه: مصحف امیری، مصحف مدینه، مصحف الجزایر، مصحف لیبی، مصحف کم علامت مرکز طبع و نشر قرآن کریم
- درج همزه بر پایه واو: مصحف ترکی و ایرانی قدیم
«اَعمالَهُم»:
واژه «اَعمالَهُم» بنا بر قول ابن جزری به حذف الف دوم و در غالب مصاحف به اثبات الف دوم نگاشته شده است؛ لذا در مصاحف مختلف دو نوع شیوه نگارش در این واژه وجود دارد:
- حذف الف دوم: مصحف امیری، مصحف مدینه، مصحف الجزایر
- اثبات الف دوم: مصحف ترکی، مصحف لیبی، مصحف هندی، مصاحف ایرانی قدیم، مصحف کم علامت مرکز طبع و نشر قرآن کریم
«حَسَرٰت» و «بِخـٰـرِجین»:
بنا بر قاعده جمعهای مذکر و مؤنث سالم در علم رسمالمصحف، این واژگان به حذف الف نوشته میشوند. در مصاحفی که ملتزم به رعایت قواعد رسم هستند، این اصل رعایت شده است، مانند: مصحف امیری، مصحف مدینه، مصحف الجزایر، مصحف لیبی و مصحف کم علامت مرکز طبع و نشر قرآن کریم
اثبات الف در این واژگان در مصاحف ترکی و ایرانی قدیم، خلاف قواعد رسمالمصحف است.
برای آشنایی بیشتر با انواع ضبط عبارات در مصاحف مختلف کشورهای اسلامی، میتوانید به دانشنامه قرائت و کتابت قرآن کریم مرکز طبع و نشر قرآن مراجعه کنید.
